Ş Sesi Çalışmaları

← Artikülasyon Çalışmaları

Ş sesi çalışmaları, çocuğun ş sesini kelimenin başında, ortasında ve sonunda doğru ve anlaşılır söylemesine destek olan resimli kelime ve oyun çalışmalarıdır. Bu sayfada ş sesi kelimeler konuma göre ayrıldı: şeftali, şemsiye, şelale ve şimşek gibi. Hedef sesi ve konumu terapist seçer; çocuk kelimelerle uygulamada, oyunla çalışır.

Hedef sesi, sesin sözcükteki yerini ve çalışılacak kelimeleri terapist seçer; çalışma uygulamada ev ödevi olarak çocuğa gider. Evde veli yanında oturur, sonuçlar terapistin paneline gelir. Diltigo tanı koymaz. Kelime sayfaları: ş sesi başta kelimeler, ş sesi ortada kelimeler ve ş sesi sonda kelimeler. Artikülasyon çalışmalarının genel çerçevesi için artikülasyon çalışmaları sayfamıza, tüm materyaller için dil ve konuşma terapisi materyalleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Ş sesi sayfaları

Ş sesi için her konumun ayrı bir sayfası var. Her sayfada o konumdaki resimli kelimelerin düz listesi, uygulamadan örnek kartlar ve o kelimelerle çalışılan oyunlar yer alır:

Ş sesi kelimelerinden örnekler: başta, ortada ve sonda

Aşağıda her konumdan kısa bir seçki var; kelimelerin tamamı konum sayfalarında ve Diltigo uygulamasında. Listedeki her kelimenin uygulamada resmi vardır.

Uygulamadaki ş sesi kelime kartları

Kelimeler uygulamada resimli kartlar olarak durur. Resimler Diltigo'nun kendi kütüphanesinden gelir; kütüphaneye giren her resim tek tek incelenip onaylanır. Aşağıda farklı konumlardan örnek kartlar görüyorsunuz.

Konum	Ne demek?	Örnek ş kelimeleri	Resimli kelime
Başta	Sözcüğün ilk sesi	şahin, şal, şef, şeftali	20
Ortada	İlk ve son ses dışında	aşure, beşik, gökkuşağı, kaşar	50+
Sonda	Sözcüğün son sesi	arkadaş, baş, boş, diş	20+

Ş sesi çalışmasında çocuklarda neler görülebilir?

Ş sesiyle ilgili üç örüntü sık anılır: ş'nin t gibi söylenmesi ("şapka" yerine "tapka"), s ile ş'nin karışması ("sal"–"şal", "sok"–"şok") ve ş'nin ç gibi çıkması. Bu açıklama bir tanı değildir.

Çocuk 6 yaşından sonra da r, s, ş ya da l'yi hatalı söylüyor ve bu sosyal yaşamını etkiliyorsa bir dil ve konuşma terapistine başvurulur. Bu bir bekleme süresi değildir; endişeniz varsa her yaşta danışabilirsiniz. Kelimeleri baskıyla değil, oyunun içinde söylemek daha uygundur.

Ş sesi kelimenin neresinde? Başta, ortada ve sonda

Aynı ses kelimenin başında, ortasında ve sonunda farklı zorlukta olabilir. Türkçedeki ünsüzlerin edinimini inceleyen Ege (2010) çalışması, sesin sözcükteki konumunun, yaşın ve cinsiyetin birlikte düşünülmesi gerektiğini gösterir. Bir çocuk ş sesini bir konumda doğru söyleyip başka bir konumda söyleyemeyebilir; bu yüzden her konum için ayrı bir sayfa var. ASHA'ya göre çocuklar konuşma seslerinin çoğunu 5 yaş civarında öğrenir, ama bu yaş dile ve lehçeye göre değişir. Bu yüzden burada "ş sesi şu yaşta oturur" gibi bir bilgi vermiyoruz. Hangi sesin, hangi konumda, hangi kelimelerle çalışılacağına terapist karar verir. Genel gelişim bilgisi için NIDCD'nin sayfasına bakabilirsiniz.

Ş sesi çalışmasında kullanılan Diltigo oyunları

Üç oyun, üç farklı beceri: kelimeyi panoda bulup söylemek, hedef sesi fark etmek ve sözcüğü tekrar etmek. Terapist çocuğun düzeyine göre birini ya da birkaçını seçer; seçtiği kelimelerden bir pratik kurar ve çocuğa ödev olarak gönderir.

Diltigo oyunu · Okul öncesi ve okul çağı

Tombala

Panoda dokuz resim var. Çocuk çektiği kartın adını söyler, panoda eşini bulur.

• Sözcük dağarcığı
• Görsel tarama
• Adını söyleme

App StoreGoogle Play

Diltigo oyunu · Okul çağı

Köstebek Yakalamaca

Köstebekler deliklerden başını uzatır; çocuk hedef sesi taşıyanları yakalar. Sesi dinlemek hızlı ve eğlenceli bir oyuna dönüşür.

• Hedef sesi fark etmek
• Hızlı karar vermek
• Dikkatli dinleme

App StoreGoogle Play

Diltigo oyunu · 2 yaş ve üstü

Nokta Nokta

Ekranda bir resim belirir ve adı seslenir. Çocuk adı her söylediğinde bir nokta boyanır; tekrar baskısız ve keyifli bir ritme dönüşür.

• Sözcüğü tekrar etmek
• Dikkatli dinleme
• Baskısız pratik

App StoreGoogle Play

Diltigo'dan ekranlar

Diltigo'da 40'a yakın oyun türü var. Oyunlar orman, deniz, çiftlik ve uzay gibi sekiz farklı temada oynanır; mavi robot Tigo her oyunda çocuğa eşlik eder, yönergeleri sesli söyler. Uygulamadan birkaç ekran:

Evde ş sesi çalışmasına nasıl destek olunur?

Evdeki çalışma, terapistin seansta yaptığı işi tamamlar; yerine geçmez. Birkaç basit yol işe yarar:

1. Modeli siz olun. Kelimeyi doğru ve net söyleyin. Çocuk "tapka" derse siz "Evet, şapka!" diyerek doğru biçimi, üstüne gitmeden duyurun.
2. Doğru örneği verin. Hatayı üstüne basmadan düzeltin; çocuk yeniden söylemek isterse ona alan açın, istemezse bırakın.
3. Oyunun içinde kalın. Resimlere birlikte bakın, adlarını konuşun; uygulamadaki oyun bittikten sonra aynı kelimeleri günlük hayatta da kullanın.
4. Çabayı fark edin. "Denedin, bunu görüyorum" demek, sesin mükemmel çıkmasını beklemekten daha değerlidir.
5. Sert düzeltmeyin. Defalarca söyletmek ya da azarlamak çocuğun konuşma isteğini azaltabilir.

Veliler için Diltigo

Ses çalışması evde, kısa ve keyifli olduğunda sürer. Diltigo terapistin verdiği çalışmayı oyun hâline getirir; siz yanında oturup konuşmayı sürdürürsünüz.

• Veli hesabı ücretsiz. Uygulamayı indirip çocuğunuzun profilini açmanız yeter.
• Terapistinizle aynı yerde. Terapistinizin gönderdiği ödevler uygulamada sizi bekler; aklınıza takılanı mesajla sorarsınız.
• Hazır pratik kütüphanesi. 400'ü aşkın hazır pratik elinizin altında; çocuğunuza uygun olanları kolayca bulursunuz.
• Anlaşılır raporlar. Gelişim Yolu, çocuğunuzun ilerleyişini sade bir dille gösterir.
• Her çocuğa uygun ayarlar. Disleksiye uygun yazı tipi, renk körlüğü filtresi, hareketi azaltma ve yüksek kontrast gibi erişilebilirlik ayarları var.
• Terapistiniz yoksa. Uygulamada terapist kodu girerek ya da "Diltigo sizin için bulsun" seçeneğiyle bir terapistle eşleşebilirsiniz.

Terapistler için Diltigo

Hedef sesi, sesin sözcükteki konumunu ve çalışılacak kelimeleri siz seçersiniz. Diltigo çalışmayı oyuna çevirir, ev ödevi olarak gönderir ve sonuçları panelinize getirir.

• Karar sizde. Hedef sesi, konumu ve kelimeleri terapist belirler; Diltigo tanı koymaz.
• Hazır içerik, sizin planınız. 40'a yakın oyun türü ve 400'ü aşkın hazır pratik arasından seçin ya da şablondan danışanınıza özel bir pratik kurun.
• Birkaç dokunuşla ev ödevi. Pratiği bir ya da birden çok danışana gönderin; tarih aralığını ve günlük tekrarı siz belirleyin.
• Evdeki çalışma görünür. Ödev takibi ve haftalık ödev analiziyle evde ne yapıldığını görürsünüz. Analiz bir tanı değildir; bir sonraki seansı planlamanıza yardım eder.
• Her şey tek uygulamada. Veliyle mesajlaşma, seans ajandası ve raporlar aynı yerde.

Terapistler Diltigo'yu App Store ya da Google Play üzerinden alınan mağaza içi abonelikle kullanır.

Dil gelişiminin genel akışını merak ediyorsanız Çocuk kaç yaşında konuşur? yazımıza, terapinin nasıl işlediğini merak ediyorsanız dil ve konuşma terapisi nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; bir dil ve konuşma terapistinin değerlendirmesinin ve önerilerinin yerine geçmez. Diltigo oyunları terapistin planladığı çalışmayı seans dışında sürdürmeye yardım eder; tek başına bir tedavi değildir.

Sık sorulan sorular

Ş sesi çalışmaları nedir?

Terapistin hedef olarak seçtiği ş sesi için resimli kelimeler ve oyunlarla yapılan çalışmalardır; amaç, sesin kelimenin başında, ortasında ve sonunda doğru söylenmesine destek olmaktır. Diltigo'da her konum için ayrı bir kelime sayfası var; hedef sesi, konumu ve kelimeleri bir dil ve konuşma terapisti belirler.

Ş sesi kelimenin başında, ortasında ve sonunda aynı kolaylıkta mı söylenir?

Her zaman değil. Ege (2010) çalışması, Türkçedeki ünsüz edinimini inceleyen bir norm çalışmasıdır ve sesin sözcükteki konumunun, yaşın ve cinsiyetin birlikte düşünülmesi gerektiğini gösterir. Bu yüzden bir çocuk ş sesini bir konumda söyleyip başka bir konumda söyleyemeyebilir. Bu bir tanı değildir; terapist sesi her konumda ayrı değerlendirir.

Çocuk ş yerine t, ç ya da s diyorsa ne yapmalı?

Ş'nin t gibi söylenmesi ("şapka" yerine "tapka"), ç gibi söylenmesi ya da s ile karışması ("sal" ile "şal") terapistlerin tanıdığı örüntülerdir. Kelimeyi doğru söyleyip baskı yapmadan geri verin, çabayı övün. 6 yaşından sonra süren hatalar sosyal yaşamı etkiliyorsa bir dil ve konuşma terapistine danışın. Kaygınız varsa daha erken yaşta da başvurabilirsiniz.

Ş sesi kelimeleriyle evde nasıl çalışılır?

Kısa süreli ve oyunla çalışın. Resimlere birlikte bakıp kelimeyi doğru söyleyin; çocuk denediğinde övün. Aynı kelimeyi defalarca söyletmeyin, azarlamayın. Çalışılacak kelimeleri terapistinizle belirleyin, ödevi uygulamadan takip edin ve gidişatı bir sonraki seansta anlatın.

Diltigo'da ş sesi çalışması nasıl yapılır?

Terapist hedef sesi, konumu ve kelimeleri seçer, pratiği hazırlar ve ev ödevi olarak gönderir. Çocuk evde veliyle birlikte Tombala ve Köstebek Yakalamaca ve Nokta Nokta gibi oyunlarla çalışır, sonuçlar terapistin paneline gelir. Diltigo tanı koymaz.

Diltigo uygulaması ücretli mi?

Veli hesabı ücretsizdir. Veli, terapistinin gönderdiği ödevleri ve Diltigo'nun hazır pratik kütüphanesini kendi hesabından açar. Terapistler uygulamayı App Store ya da Google Play üzerinden alınan mağaza içi abonelikle kullanır; danışan ekleme, ödev verme, seans ve rapor araçları bu aboneliğin parçasıdır.

Diltigo hangi cihazlarda çalışır?

Diltigo bir mobil uygulamadır; telefonda ve tablette çalışır. iPhone ve iPad için App Store'da, Android cihazlar için Google Play'de bulunur. Bu sayfadaki ekran görüntüleri oyunların uygulamadaki gerçek görünümüdür; oyunlar web sitesinde değil, uygulamada açılır.

Kaynaklar

1. ASHA — Speech Sound Disorders: Articulation and Phonology (Practice Portal)
2. Ege, P. (2010). Türkçe'deki ünsüzlerin edinimi: Bir norm çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 25(65), 16-39.
3. NIDCD (NIH) — Speech and Language Developmental Milestones