Dil ve Konuşma Terapisi Sözlüğü
Dil ve konuşma terapisi terimleri tek yerde: 56 terim, kısa ve anlaşılır tanımlar, ilgili yazılara bağlantılar. Veli ve terapist için, bilgilendirme amaçlı.
✓Kısa ve sade tanımlar✦İlgili yazıya bağlantı▮Tanı yerine geçmez
Dil ve konuşma terapisi sözlüğü
Dil ve konuşma terapisi terimleri: kısa ve anlaşılır tanımlar
56 terim, kısa tanım, ilgili yazıya bağlantı.
Dil ve konuşma terapisi terimleri sözlüğü, terapi raporlarında ve seanslarda sık geçen 56 kavramı sade bir dille açıklar. Apraksi, dizartri, fonolojik süreç ve minimal çift gibi terimlerin her biri kısa bir tanım alır; konuyu derinleştiren bir yazımız varsa tanımın yanında bağlantısı bulunur. Sözlük bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz.
Nasıl kullanılır?
Bu sözlük nasıl kullanılır?
Terimleri alfabetik sıradaki harf başlıklarında bulursunuz. Her tanım kısa tutuldu ve sayı vermekten kaçındı: bir yaş eşiği ya da oran gerektiren konular için ilgili yazıya ve onun kaynaklarına bağlanıyoruz. Çocuğunuzla ilgili bir kararı bu sözlükten çıkarmayın; terimlerin klinik anlamı kişiye ve duruma göre değişir.
Harfe git: A · B · Ç · D · E · F · G · H · İ · K · M · O · Ö · P · R · S · T · Ü · Y
A'dan Z'ye
Terimler A'dan Z'ye
Her satırda terim solda, tanım sağdadır. Bir terimin bağlantısı varsa, o konuyu ayrıntılı anlatan yazıya gider.
A
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Afazi | Beyindeki dil merkezlerinin inme, kafa travması gibi bir nedenle zarar görmesiyle ortaya çıkan edinilmiş dil bozukluğudur. Kişi konuşmayı, anlamayı, okumayı ya da yazmayı bir ölçüde kaybedebilir. Zekâ ve düşünme çoğunlukla korunur. Hangi dil becerisinin ne ölçüde etkilendiğini dil ve konuşma terapisti değerlendirir. Ayrıntı: Afazi tipleri |
| Akıcılık | Konuşmanın duraksamadan, sözcükler ve cümleler arasında rahat bir akışla ilerlemesidir. Herkes ara sıra düşünmek için duraksar ya da kelime tekrarlar. Akıcılık bozukluğundan söz etmek için bu kesintilerin türüne, sıklığına ve konuşanın bunlardan etkilenmesine birlikte bakılır. Bunu değerlendirmeyi yapan terapist belirler. Ayrıntı: Kekemelik yazımız |
| Alıcı dil | Duyulan ya da okunan dili anlama becerisidir: yönergeyi kavramak, soruyu anlamak, sözcüğün anlamını bilmek. Çocuk söyleneni anlıyor ama kendisi az konuşuyorsa alıcı dil ifade edici dilden güçlü demektir. Terapist iki alanı ayrı değerlendirir, çünkü çalışma planı hangisinin geride olduğuna göre değişir. |
| Apraksi (konuşma apraksisi) | Beyinden konuşma kaslarına giden hareket planının kurulamadığı bir motor konuşma bozukluğudur; kaslar zayıf değildir, planlama güçtür. Çocuk aynı sözcüğü her söylediğinde farklı hata yapabilir, sesler ve heceler arasında duraklayabilir. Çocukluk çağında görüldüğünde çocukluk çağı konuşma apraksisi denir. Değerlendirmeyi dil ve konuşma terapisti yapar. Ayrıntı: Çocukluk çağı konuşma apraksisi |
| Ardışık hareket hızı | Dil, dudak ve çenenin ardışık, hızlı ve düzenli hareketini ölçen konuşma görevidir. Çocuktan pa-pa-pa ya da pa-ta-ka gibi hece dizilerini mümkün olduğunca hızlı ve düzenli tekrarlaması istenir. Terapist hız, düzen ve hece sırası bozulması gibi özelliklere bakarak konuşma motor becerisi hakkında bilgi edinir; tek başına tanı koydurmaz. |
| Artırıcı ve alternatif iletişim | Konuşmanın yetmediği ya da hiç gelişmediği durumlarda iletişimi destekleyen ya da konuşmanın yerini alan yöntemlerin genel adıdır. Resimli kartlar, iletişim panoları, işaret ve konuşma çıktısı veren cihazlar bu kapsamdadır. Amaç konuşmayı engellemek değil, çocuğun ihtiyacını anlatabileceği bir yol açmaktır. Seçimi terapist yapar. Ayrıntı: PECS ve görsel iletişim kartları |
| Artikülasyon | Konuşma seslerinin dil, dudak, çene ve damak hareketleriyle üretilmesidir. Bir sesin doğru çıkması için konuşma organlarının o ses için doğru yerde ve doğru biçimde buluşması gerekir. Terapide artikülasyon çalışması denince hedef sesin tek başına, sözcükte ve cümlede kademeli olarak doğru üretilmesi akla gelir. Ayrıntı: Artikülasyon çalışmaları |
| Artikülasyon bozukluğu | Bir ya da birkaç konuşma sesinin yaşa uygun biçimde üretilememesidir; ses atlanabilir, başka sesle değişebilir ya da çarpık çıkabilir. Çocuk bir sesi dil gelişimine göre geç edinebilir. Üretimdeki sorunun bir gelişim gecikmesi mi yoksa terapi gerektiren bir bozukluk mu olduğuna terapist karar verir. Ayrıntı: Artikülasyon bozukluğu yazımız |
| Aspirasyon | Yiyecek, içecek ya da tükürüğün soluk borusuna ve akciğere kaçmasıdır. Yutma bozukluğunda yutma sırasında öksürme, boğulma hissi ya da yemekten sonra ıslak bir ses duyulması bu durumun işareti olabilir. Bu belirtiler görüldüğünde evde egzersiz denenmez; önce hekime başvurulur, değerlendirme sonrası terapi planlanır. Ayrıntı: Yutma bozukluğu yazımız |
B
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Biçimbilgisi | Sözcüklerin yapısını ve eklerle nasıl değiştiğini inceleyen dil alanıdır. Türkçe ekler bakımından zengin bir dildir: ev, evler, evlerim, evlerimizde. Çocuk çoğul, iyelik ve hâl eklerini doğru kullanmayı zamanla öğrenir. Ekleri sürekli atlıyor ya da karıştırıyorsa terapist bunu dil değerlendirmesinde ayrıca inceler. |
Ç
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Çift dillilik | Çocuğun iki dili birlikte öğrenmesi ya da kullanmasıdır. İki dilli bir çocuk bazen iki dili karıştırabilir; bu tek başına bir bozukluk değildir. Dil ve konuşma değerlendirmesinde çocuğun iki dilini birlikte ele almak gerekir. Çocuğun bir dilde zorlanması, öbür dilde de benzer bir zorluk olup olmadığına bakılarak yorumlanır. |
D
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Değerlendirme | Terapistin çocuğun dil ve konuşma becerilerini görüşme, gözlem, ölçekler ve oyun içindeki konuşma örnekleriyle incelemesidir. Amaç neyin güçlü, neyin geride olduğunu saptamak ve terapi hedefini belirlemektir. Değerlendirme tek bir testle bitmez; çocuğun yaşı, dil ortamı ve duyma durumu da hesaba katılır. Ayrıntı: Terapist bulma sayfası |
| Dil | Düşünce ve duyguların ortak kurallarla, sesler, sözcükler ve cümlelerle aktarılmasını sağlayan sistemdir. Konuşmadan farklıdır: dil anlamak ve anlatmak için kullanılan kurallar bütünüdür, konuşma ise bu dilin sesle üretilmesidir. İşaret dili de bir dildir. Dil becerisi alıcı ve ifade edici dil olarak iki yönden değerlendirilir. |
| Dil gelişimi | Çocuğun anlama ve anlatma becerilerini yaşla birlikte kazanma sürecidir. Çocuk önce ses çıkarır, sonra ilk sözcükleri söyler, iki sözcüğü birleştirir ve giderek tam cümleler kurar. Her çocuk kendi hızında ilerler; bu yüzden tek bir ölçüte bakmak yerine gelişimin genel akışı ve çocuğun ilerleyişi değerlendirilir. Ayrıntı: Çocuk kaç yaşında konuşur? |
| Dil ve konuşma terapisi | Dil, konuşma, ses, akıcılık ve yutma alanlarındaki güçlükleri değerlendiren ve çalışan sağlık alanıdır. Terapist önce değerlendirme yapar, sonra hedefleri belirleyip seanslarda ve ev programında çalışır. Süreç kişiye özeldir ve bir uzman tarafından yürütülür. Çocuklarda gecikmiş konuşma, ses hataları ve kekemelik; yetişkinlerde inme sonrası dil ve yutma sorunları gibi pek çok alan bu kapsamdadır. Ayrıntı: Dil ve konuşma terapisi nedir? |
| Disfaji | Yutma bozukluğunun tıbbi adıdır. Ağızda yiyeceği hazırlamakta, yutmayı başlatmakta ya da yiyeceğin yemek borusuna inmesinde zorluk görülür. Beslenme ve sağlık riski taşıdığı için ilk adım hekim değerlendirmesidir. Terapist, hekimle birlikte yutmanın güvenli biçimde yapılmasını destekleyen çalışmayı planlar. Bu çalışma evde kendi başına denenmez. Ayrıntı: Yutma bozukluğu yazımız |
| Dizartri | Konuşma kaslarının zayıflığı, yavaşlığı ya da koordinasyon eksikliği nedeniyle konuşmanın bulanık, yavaş ya da kısık çıktığı motor konuşma bozukluğudur. Sinir sistemini etkileyen bir nedene bağlı gelişir. Apraksiden farkı, sorunun planlamada değil kasların çalışmasında olmasıdır. Terapist ayrımı değerlendirmeyle yapar. Çocukta da yetişkinde de görülebilir; bazı durumlarda sesin kalitesi de etkilenir. |
E
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Ekolali | Çocuğun duyduğu sözcük ya da cümleyi anlık ya da bir süre sonra aynen tekrar etmesidir. Dil öğrenen çocuklarda yaygın görülen bir basamak olabilir; yaş ilerlediği hâlde süregeliyorsa terapist amacına bakar. Ekolali bazen iletişimin bir yoludur, bazen sıra beklerken ya da yönerge anlaşılmadığında ortaya çıkar. |
| Ev programı | Terapistin seans dışında evde sürdürülmesi için verdiği kısa ve hedefli çalışma planıdır. Etkili bir ev programı kısa, düzenli ve oyunlu olur; veliye ne yapacağı ve neye dikkat edeceği açıkça anlatılır. Diltigo'da terapist pratik seçip ödev olarak gönderir, veli evdeki çalışmayı uygulamadan yürütür. Ayrıntı: Ödev ve ev pratiği |
F
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Fonem | Dildeki anlam ayırt eden en küçük ses birimidir. Türkçede bal ile dal sözcüklerini ayıran b ve d birer fonemdir. Fonem harften farklıdır: harf yazıdaki işarettir, fonem duyulan sestir. Bir fonemi tanımak ve ayırt etmek fonolojik farkındalığın en ince düzeyidir. Fonem takımı dilden dile değişir; Türkçenin fonemleri İngilizceninkilerden farklıdır. |
| Fonoloji | Bir dilin ses sisteminin ve seslerin kurallı biçimde bir araya gelişinin incelenmesidir. Fonoloji, sesin nasıl üretildiğiyle değil sesin dilde nasıl düzenlendiğiyle ilgilenir. Çocuk yalnız tek tek sesleri değil, seslerin sözcükte nasıl sıralandığını da öğrenir. Bu sistemdeki güçlük fonolojik bozukluk olarak adlandırılır. |
| Fonolojik bozukluk | Çocuğun seslerin dildeki kurallı düzenini öğrenmekte güçlük çekmesidir. Tek bir sesin çarpık çıkmasından farklı olarak, bir ses sınıfı ya da hece yapısı sistematik biçimde basitleştirilir: örneğin tüm k seslerinin t olması. Terapist, bozukluğu gelişimsel hatalardan ayırmak için çocuğun yaşına ve hata örüntüsüne bakar. |
| Fonolojik farkındalık | Konuşmanın ses yapısının farkında olmak ve bu yapıyı bilinçli olarak çözümleyip değiştirebilmektir. Sözcüğü hecelere bölmek, iki sözcüğün aynı sesle başladığını fark etmek ve uyak bulmak bu beceriye girer. Okuma yazmanın temelinde durur ve sesi doğru üretmekten ayrı bir beceridir. Diltigo'da bu beceri ilk ses, ortak hece ve ses farkı oyunlarıyla çalışılır. Ayrıntı: Fonolojik farkındalık etkinlikleri |
| Fonolojik süreç | Çocukların konuşmayı öğrenirken sözcükleri basitleştirmek için kullandığı kurallı hata örüntüleridir: zor bir sesin kolayıyla değişmesi, hece düşürmek gibi. Küçük çocuklarda bazıları gelişimin doğal parçasıdır. Yaşa göre beklenen süreç yaşı geçtiği hâlde sürüyorsa terapist bunu fonolojik bozukluk açısından inceler. Örneğin telefon yerine tefon demek, zayıf bir hecenin düşürüldüğü bir örüntüdür. |
G
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Gelişimsel dil bozukluğu | Çocuğun anlama ya da anlatmada yaşıtlarının süregelen biçimde gerisinde kalmasıdır ve bu durum işitme kaybı, otizm ya da bilinen başka bir tıbbi durumla açıklanamaz. Çocuk duyuyor, buna rağmen dil gelişimi beklenenden yavaş ilerler. Süregeldiğinde okul başarısını ve arkadaş ilişkilerini etkileyebilir. Değerlendirmeyi dil ve konuşma terapisti yapar. Bazı kaynaklarda özgül dil bozukluğu adıyla da geçer. |
| Genelleme | Terapide öğrenilen becerinin seans dışında, farklı kişilerle, ortamlarda ve sözcüklerle de kullanılabilmesidir. Çocuk terapi odasında doğru söylediği sesi evde de doğru söylemiyorsa çalışma genellemeye ulaşmamıştır. Ev programı ve günlük yaşamdaki tekrarlar genellemeyi destekler. Terapist genellemeyi sınamak için sözcükleri, kişileri ve ortamları kademeli olarak değiştirir. |
H
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Hece | Bir ya da birkaç sesin tek soluk darbesiyle söylenen birimidir. Türkçede her hecede tek ünlü bulunur, bu yüzden bir sözcüğün hece sayısını ünlüleri sayarak bulursunuz. Açık hece ünlüyle (ba), kapalı hece ünsüzle (ak) biter. Konuşmanın gelişimi ve değerlendirmesinde hece yapısı önemli bir ölçüttür. Ayrıntı: Hece kartları |
| Hızlı ve düzensiz konuşma | Konuşmanın aşırı hızlı, bulanık ve düzensiz olduğu, dinleyenin konuşanı anlamakta zorlandığı akıcılık bozukluğudur; İngilizcede cluttering denir. Konuşan çoğu zaman bunun farkında olmaz. Kekemelikle karıştırılabilir, ancak farklı bir bozukluktur. Ayrımı ve çalışmayı bir dil ve konuşma terapisti yapar. Konuşan bazı sözcükleri birleştirir ya da hecelerini düşürür; bu da anlaşılırlığı azaltır. |
İ
| Terim | Tanım |
|---|---|
| İfade edici dil | Düşünceyi sözcük, cümle ve anlatı olarak aktarma becerisidir. Çocuğun kaç sözcük kullandığı, sözcükleri nasıl birleştirdiği, kendini ne kadar anlaşılır anlattığı bu alana girer. Anlamayı ölçen alıcı dilden ayrı değerlendirilir. İfade edici dilde belirgin gerilik, konuşma gecikmesinin de ana işaretidir. Kendini tutarlı biçimde anlatabilmek de bu alana girer. Ayrıntı: Konuşma gecikmesi |
| İşitme kaybı | Seslerin hiç ya da yeterince duyulamamasıdır. Çocukta hafif bile olsa konuşma ve dil gelişimini etkileyebilir; sesleri ayırt edememek konuşma hatalarına yol açar. Bu yüzden konuşma ve dil gecikmesi şüphesinde ilk adımlardan biri işitme değerlendirmesidir. Değerlendirmeyi odyolog yapar, sonuç terapi planını da yönlendirir. |
| İşitsel ayırt etme | Birbirine benzeyen iki sesi ya da sözcüğü duyarak ayırt edebilme becerisidir. Bal ile dal gibi tek sesle ayrılan sözcükleri farklı duyabilmek bu beceriye dayanır. Çocuk iki sözcüğü aynı duyuyorsa sesleri doğru üretmesi de zorlaşabilir. Terapist bu nedenle bazen üretimden önce ayırt etmeyi çalıştırır. Ayrıntı: Artikülasyon çalışmaları |
| İşitsel çalışma belleği | Duyulan bilgiyi birkaç saniye akılda tutarak işlemek ve kullanmaktır. Yönergeyi dinleyip yapmak, söylenen sözcük dizisini tekrar etmek bu belleğe dayanır. Bu belleğin zayıflığı çocuğun uzun yönergeleri izlemesini ve yeni sözcük öğrenmesini zorlaştırabilir. Terapist belleği dil değerlendirmesinin parçası olarak inceler. Okul çağında bu bellek güçlüğü, ders anlatımını izlemeyi de etkileyebilir. |
K
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Kekemelik | Konuşmanın akışının ses ya da hece tekrarı, sesi uzatma ve konuşmanın bloke olması gibi kesintilerle bozulduğu akıcılık bozukluğudur. Genellikle çocuklukta başlar. Çocuk bazen gerginlik ya da kaçınma davranışları geliştirir. Ani başlayan kekemelik ve başka nörolojik belirtiler görüldüğünde önce hekime başvurulur. Ayrıntı: Çocuklarda kekemelik |
| Konuşma | Dilin sesler aracılığıyla üretilmesidir; solunum, ses telleri, dil, dudak ve çenenin birlikte çalışmasını gerektirir. Bu, dilin yalnızca bir yoludur. Çocuk dili anlayıp konuşmayı gerçekleştirememiş olabilir, tersi de mümkündür. Değerlendirme sesleri, akıcılığı ve sesin kalitesini kapsar. Bu alandaki bozukluklar ses üretimi, akıcılık ve motor kontrol olarak gruplanır. |
| Konuşma anlaşılırlığı | Dinleyenin, söyleneni ne ölçüde anladığıdır. Çocuğun tanıdığı kişiler onu daha kolay anlar; aile dışındaki kişilerin anlayamadığı konuşma terapi açısından daha dikkat çekicidir. Terapist anlaşılırlığı değerlendirirken hangi seslerin ve hece yapılarının anlaşılmayı bozduğuna bakar. Anlaşılırlık yaşla birlikte artar; bu yüzden beklenen düzey çocuğun yaşına göre yorumlanır. |
| Konuşma gecikmesi | Çocuğun sözcük çıkarma ve cümle kurma becerisinin yaşıtlarının gerisinde olmasıdır. Dili anlıyor ama az konuşuyorsa konuşma, dili de anlamıyorsa dil gecikmesi söz konusu olabilir. Gecikmenin nedenini bir uzman değerlendirmeden anlamak mümkün değildir; işitme kontrolü ilk basamaktır. Yalnız beklemek yerine uzman görüşü almak daha güvenlidir. Ayrıntı: Konuşma gecikmesi yazımız |
M
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Minimal çift | Yalnız bir sesle ayrılan ve bu yüzden anlamı değişen iki sözcüktür: bal ile dal, kar ile kaz. Terapist minimal çiftleri çocuğun bir sesi diğerinden ayırt etmesi için kullanır. Çocuk iki sözcüğü aynı söylüyorsa çiftler aradaki farkın anlam taşıdığını göstermeye yarar. Ayrıntı: Artikülasyon çalışmaları |
| Motor konuşma bozuklukları | Konuşmanın planlanması, programlanması ya da kas kontrolünde sorun olan bozuklukların genel adıdır. Apraksi ve dizartri bu gruba girer. Konuşma sesleri, hızı, ritmi ve sesin kalitesi etkilenebilir. Çocuk ve yetişkinde farklı nedenlerle görülür; ayırıcı değerlendirmeyi terapist yapar. Çocukluk çağında en bilineni konuşma apraksisidir; yetişkinde inme sonrası da görülebilir. Ayrıntı: Motor konuşma eğitimi |
O
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Otizm spektrum bozukluğu | Sosyal iletişim ve etkileşimde süregelen güçlükler ile sınırlı, tekrarlayıcı davranış ve ilgilerle tanımlanan gelişimsel bir durumdur. Dil gelişimi her çocukta farklı seyreder; bazı çocuklar geç konuşur, bazıları sözcük dağarcığı geniş olduğu hâlde karşılıklı konuşmada zorlanır. Tanıyı çok alanlı bir ekip koyar, dil ve konuşma terapisti ekibin parçasıdır. Ayrıntı: Geç konuşmak otizm belirtisi mi? |
Ö
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Ötümlü ve ötümsüz sesler | Ses tellerinin titreşmesiyle çıkan ünsüzlere ötümlü, titreşmeden çıkanlara ötümsüz denir. b ötümlü, p ötümsüzdür; d ile t, g ile k de böyle çifttir. Çocuk bu çiftleri birbirinin yerine kullanabilir. Terapist bu çiftleri ayırt etme ve üretme çalışmalarında kullanır. Bu ayrım anlamı değiştirir: dere ile tere. |
P
| Terim | Tanım |
|---|---|
| PECS | Resim Değişim İletişim Sistemi'nin kısaltmasıdır. Konuşması sınırlı olan çocuğun bir resim kartı vererek isteğini iletmeyi öğrendiği, adım adım ilerleyen bir iletişim yöntemidir. Çocuk kartı karşısındaki kişiye uzatarak iletişim başlatır. Yöntemin aşamaları vardır ve uygulamayı eğitim almış bir uzman yönlendirir. Her resim kartı bir isteği, nesneyi ya da etkinliği temsil eder. Ayrıntı: PECS kartları rehberi |
| Pragmatik dil | Dilin sosyal durumlarda kullanımıdır: söz sırası beklemek, konuya uygun konuşmak, göz teması kurmak, karşısındakinin bakış açısını hesaba katmak. Çocuk sözcük bilse de pragmatik dili zayıfsa sohbeti sürdürmekte zorlanabilir. Bu alan özellikle sosyal iletişim bozukluğunda ve otizmde değerlendirilir. Espriyi ve dolaylı anlatımı anlamak da pragmatik beceridir. |
| Prozodi | Konuşmanın melodisidir: ses yüksekliği, vurgu, ritim ve duraklar. Soru sorarken sesin yükselmesi ya da bir sözcüğe vurgu yapmak prozodiyle yapılır. Konuşma tek düze ya da yapay duyuluyorsa prozodi etkilenmiş olabilir. Bu özellik, motor konuşma bozukluklarında ve sosyal iletişim güçlüğünde değerlendirilir. |
R
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Rezonans | Ses tellerinde oluşan sesin ağız ve burun boşluklarında yankılanmasıdır. Ses fazla buruna kaçıyorsa genizden konuşma, burun yeterince açılmıyorsa tıkalı konuşma olarak duyulur. Damak yapısı ya da damak kaslarındaki sorunlar rezonansı etkileyebilir. Değerlendirmede hekim ve terapist birlikte çalışır. Sorun, ses doğru üretilse de sesin kalitesini değiştirir. |
S
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Seçici konuşmazlık | Çocuğun evde rahatça konuştuğu hâlde okul gibi belirli ortamlarda sürekli konuşamamasıdır. Çocuk konuşabilir, ancak kaygı konuşmayı engeller. İnatçılık ya da utangaçlık olarak yorumlanmamalıdır. Değerlendirme ve çalışma terapist, çocuk psikiyatristi ve ailenin birlikte yürüttüğü bir iş birliğini gerektirir. Tanı ve yönlendirme için uzman değerlendirmesi gerekir. |
| Ses bozukluğu | Sesin perdesi, şiddeti ya da kalitesinin yaşa ve cinsiyete göre beklenenden farklı olmasıdır; kısık, boğuk ya da çabuk yorulan ses gibi duyulur, tıbbi adı disfonidir. Ses kısıklığı uzadığında önce kulak burun boğaz hekimi ses tellerini inceler. Hekim onayından sonra terapist ses hijyeni ve ses kullanımı üzerine çalışır. |
| Ses edinimi | Çocuğun konuşma seslerini yaşa göre sırayla kazanmasıdır. Dudak sesleri genellikle erken, r gibi daha karmaşık sesler daha geç yerleşir. Her çocuk kendi hızında ilerler. Bir sesin geç yerleşmesi tek başına bozukluk değildir; yaşa göre beklenen aralığı terapist normlara göre yorumlar. Ayrıntı: Çocuk kaç yaşında konuşur? |
| Sosyal iletişim bozukluğu | Sözlü ve sözsüz iletişimi sosyal amaçla kullanmakta süregelen güçlüktür: selamlaşmak, sırayla konuşmak, dili ortama göre ayarlamak. Otizmdeki gibi tekrarlayıcı davranışlarla birlikte görülmez; ayırımı değerlendirmede uzman yapar. Terapi, sosyal dil becerilerini hedefler ve çocuğun okulda, evde ve arkadaş ortamındaki iletişimini destekler. |
| Sözcük bulma güçlüğü | Bilinen bir sözcüğün anlık olarak akla gelmemesidir; kişi aradığı sözcüğü bilir ama söyleyemez. Afazide sık görülür, ancak gelişimsel dil bozukluğu olan çocuklarda da olabilir. Konuşan kişi çevresini anlatarak ya da duraksayarak telafi eder. Terapist hangi sözcük türlerinde güçlük olduğunu inceler. |
| Sözcük dağarcığı | Bir kişinin bildiği ve kullandığı sözcüklerin bütünüdür. Alıcı sözcük dağarcığı anlaşılan, ifade edici sözcük dağarcığı söylenen sözcükleri kapsar. Çocuğun sözcük dağarcığı zengin oldukça cümle kurma ve anlama da kolaylaşır. Resimli kartlar sözcük öğretiminde sık kullanılan bir araçtır. Sözcük bilgisi, okuduğunu anlamayı da destekler. Ayrıntı: Resimli kelime kartları |
| Sözdizimi | Sözcüklerin cümle içinde dizilişini ve cümle kurma kurallarını inceleyen dil alanıdır. Çocuk önce tek sözcük, sonra iki sözcüklü birleşimler, sonra tam cümleler kurar. Türkçede yüklem sona gelir, ekler cümle anlamını belirler. Sözdizimi güçlüğü cümleleri kısa ve eksik kurmak olarak kendini gösterebilir. |
T
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Taklit | Çocuğun duyduğu sesi, sözcüğü ya da hareketi tekrar etmesidir. Dil öğreniminde ve terapide önemli bir araçtır: çocuk önce modeli duyar, sonra tekrar eder. Terapist taklit çalışmasında modeli kısa ve net tutar, çocuğa tekrarı baskı yapmadan sunar, başardıkça bağımsız kullanıma geçer. |
| Telepraktis | Dil ve konuşma terapisinin video görüşme gibi uzaktan yöntemlerle verilmesidir. Terapist ve çocuk aynı odada bulunmasa da seans yapılabilir. Veli seansa destek olur. Her çocuğa ve her bozukluğa uygun olmayabilir; terapist çocuğun yaşına, dikkatine ve hedeflerine göre karar verir. Bu yöntemde ev ortamı ve ailenin katılımı seansın önemli parçası olur. |
| Terapi hedefi | Terapistin değerlendirme sonucuna göre belirlediği, ölçülebilir ve ulaşılabilir amaçtır: çocuğun bir sesi sözcük başında doğru söylemesi ya da yönergeyi anlaması gibi. İyi bir hedef kısa vadede küçük ve açık, uzun vadede çocuğun günlük iletişimini kolaylaştıracak biçimde kurulur. Hedefler ilerledikçe güncellenir. |
Ü
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Ünlü ve ünsüz | Ünlüler ağızda engel olmadan çıkan seslerdir: a, e, ı, i, o, ö, u, ü. Ünsüzler hava akımının ağızda bir yerde daralması ya da kesilmesiyle çıkar: b, k, s gibi. Türkçede her hecede bir ünlü bulunur. Çocuk ünlüleri genellikle ünsüzlerden önce edinir. Ayrıntı: Hece kartları |
Y
| Terim | Tanım |
|---|---|
| Yutma | Yiyecek ve içeceğin ağızdan mideye güvenli biçimde ilerlemesini sağlayan, birçok kasın ve sinirin birlikte çalıştığı bir işlevdir. Ağızda hazırlama, yutmayı başlatma ve yemek borusuna geçiş aşamalarından oluşur. Bu aşamalardan birinde sorun varsa yutma bozukluğu söz konusudur ve önce hekim değerlendirmesi gerekir. Ayrıntı: Yutma bozukluğu yazımız |
Alanlara göre
Terimler hangi alanlara ayrılır?
Dil ve konuşma terapisi birkaç geniş alana ayrılır. Aynı terim birden fazla alanda geçebilir; aşağıdaki tablo okuma kolaylığı için terimleri en çok bağlandıkları alana yerleştirir.
| Alan | Bu sözlükteki terimler |
|---|---|
| Dil | Alıcı dil, ifade edici dil, biçimbilgisi, sözdizimi, sözcük dağarcığı, pragmatik dil, dil gelişimi, gelişimsel dil bozukluğu, afazi |
| Ses ve artikülasyon | Artikülasyon, artikülasyon bozukluğu, fonem, fonoloji, fonolojik bozukluk, fonolojik süreç, fonolojik farkındalık, hece, minimal çift, ses edinimi |
| Motor konuşma | Apraksi, dizartri, motor konuşma bozuklukları, ardışık hareket hızı |
| Akıcılık | Akıcılık, kekemelik, hızlı ve düzensiz konuşma |
| Ses ve rezonans | Ses bozukluğu, rezonans, prozodi |
| Yutma | Disfaji, aspirasyon, yutma |
| İletişim ve sosyal dil | Otizm spektrum bozukluğu, sosyal iletişim bozukluğu, seçici konuşmazlık, artırıcı ve alternatif iletişim, PECS |
| Terapi süreci | Değerlendirme, terapi hedefi, ev programı, genelleme, taklit, telepraktis |
Ne zaman uzmana?
Sözlük bir değerlendirmenin yerine geçer mi?
Hayır. Sözlükteki tanımlar bir terimin ne demek olduğunu anlatır; çocuğunuzda ya da kendinizde o durumun olup olmadığını söylemez. Çocuğunuz yaşıtlarına göre belirgin az konuşuyorsa, söyledikleri aile dışından kişilerce zor anlaşılıyorsa ya da konuşması akıcı değilse bir dil ve konuşma terapistine başvurun.
Yutma sırasında öksürme ya da boğulma, uzayan ses kısıklığı, ani başlayan kekemelikle birlikte başka belirtiler ve daha önce kazanılmış becerilerin kaybı durumlarında önce hekime gidin. Bu belirtiler dil ve konuşma sorunundan önce tıbbi bir nedenin dışlanmasını gerektirir.
Terim önerisi
Aradığınız terimi bulamadıysanız ne yapmalısınız?
Sözlük zamanla genişler. Bir terimin eksik olduğunu düşünüyorsanız iletişim sayfasından bize yazın; Diltigo terapistleri önerinizi değerlendirir. Terim yazılara da bağlanır: veliler için yazılar ve terapistler için yazılar konuları ayrıntılı anlatır, editoryal ilkelerimiz bilginin nasıl doğrulandığını açıklar.
Sıkça sorulan sorular
Dil ve konuşma terapisi sözlüğü hakkında merak edilenler
Dil ve konuşma terapisi sözlüğü ne işe yarar?
Sözlük, terapi raporlarında ve seanslarda geçen 56 terimi kısa ve anlaşılır tanımlarla açıklar. Veli raporunu daha rahat okur, terapist ve öğrenci ortak bir dil kurar. Tanımlar bilgilendirme amaçlıdır ve bir değerlendirmenin yerine geçmez; hangi terimin çocuğunuz için geçerli olduğuna terapist karar verir.
Sözlükteki tanımlar nereden geliyor?
Tanımlar, ASHA'nın klinik rehberleri ve Diltigo'nun klinik bilgi tabanıyla karşılaştırılarak yazıldı; sayı gerektiren konular ilgili yazıya bırakıldı. Diltigo terapistleri tanımları inceler. Bir tanımın yanlış ya da eski olduğunu düşünüyorsanız iletişim sayfasından bildirin.
Apraksi ile dizartri arasındaki fark nedir?
Apraksi, konuşma hareketinin planlanamadığı bir motor konuşma bozukluğudur; kaslar zayıf değildir. Dizartride ise sinir sistemiyle ilgili bir nedenle konuşma kasları zayıf, yavaş ya da koordinasyonsuzdur. Hangisinin söz konusu olduğunu terapist değerlendirmeyle ayırır; ikisi de motor konuşma bozukluklarının altında yer alır.
Fonolojik farkındalık ile artikülasyon aynı şey mi?
Hayır. Artikülasyon sesin doğru üretilmesidir, fonolojik farkındalık ise sesleri dinleyip ayırt etme ve ses yapısını çözümleme becerisidir. Çocuk bir sesi ayırt edebilir ama üretemeyebilir, ya da tam tersi olabilir. Terapist hangisinin geride olduğuna bakarak çalışmayı planlar.
Sözlükte olmayan bir terimi nereden öğrenebilirim?
Terimi iletişim sayfamızdan bize yazabilirsiniz; Diltigo terapistleri değerlendirir. Konuyu ayrıntılı anlatan yazılar için veliler için ve terapistler için yazı bölümlerine bakabilirsiniz. Çocuğunuzun raporundaki bir terimi anlamadıysanız en doğrusu terapistinize sormaktır.
Daha fazlası: dil ve konuşma terapisi nedir? · materyal · Diltigo terapist ekibi · fiyatlandırma
