Afazi Çalışma Sayfaları
Tencere, çaydanlık, buzdolabı, kitaplık… Diltigo'daki afazi çalışmaları günlük hayatın gerçek nesneleriyle üç oyunda toplanıyor: Adlandırma, Özellik Ağı ve Günlük Yaşam İsimlendirme. Terapistler seansta kullanır.
Afazi egzersizleri, inme ya da beyin hasarı sonrasında konuşma, anlama, okuma ve yazmada güçlük yaşayan yetişkinler için terapistin seçtiği dil çalışmalarıdır. En sık çalışılan alan sözcük bulmadır. Diltigo'da bu çalışma için üç oyun var: Adlandırma, Özellik Ağı ve Günlük Yaşam İsimlendirme. Bu sayfa dil ve konuşma terapistleri için hazırlandı.
Sayfada oyunları, uygulamadaki örnek kartları ve çalışmanın dayandığı literatürü bulacaksınız. Afazinin türlerini ve ayırt edici özelliklerini afazi tipleri yazımızda anlattık; kart setlerinin tamamı için materyal bölümümüze bakabilirsiniz.
Afazi nedir ve neden sözcük bulma çalışılır?
ASHA'ya göre afazi, çoğunlukla sol beyin yarımküresindeki bir hasar sonucu ortaya çıkan edinilmiş bir dil bozukluğudur ve dört alanı etkileyebilir: konuşarak anlatma, yazarak anlatma, konuşulanı anlama ve okuduğunu anlama. NIDCD, afazinin en sık nedeninin inme olduğunu belirtir. ASHA'nın aktardığı verilere göre inmelerin yaklaşık yüzde 25 ile 50'sinde afazi görülür.
Sözcük bulma güçlüğü, yani anomi, afazide çok yaygındır. ASHA anomiyi afazisi olan kişilerin hemen hepsinde görülen bir belirti olarak tanımlar. Danışan nesneyi tanır, ne işe yaradığını bilir, ama adı gelmez. ASHA'nın değerlendirme bölümü de adlandırmayı dil değerlendirmesinde bakılan alanlar arasında sayar. Bu yüzden adlandırma, afazi terapisinde sık karşılaşılan bir hedeftir.
ASHA bir noktanın altını çizer: afazi bilişsel yetersizlik anlamına gelmez. Dil ve biliş ayrı ama birbiriyle örtüşen becerilerdir. Bu nedenle çalışma malzemesi de yetişkine yakışır olmalıdır: tencere, kürek, buzdolabı gibi günlük hayatın gerçek nesneleri, çocuk çizgisinde değil.
NIDCD'ye göre inme ya da başka bir beyin hasarından sonraki ilk aylarda dil becerilerinde belirgin düzelmeler görülebilir; bazı kişilerde afazi bu dönemden sonra da sürer. Aynı kaynak, dil ve iletişim becerilerinin hasardan yıllar sonra bile gelişmeyi sürdürebildiğini bildirir.
Uygulamadaki afazi çalışma kartları
Kartların sözcükleri Diltigo'nun kendi resim kütüphanesinden gelir. Kütüphaneye giren her resim tek tek incelenip onaylanır. Yetişkin danışanlar için mutfak eşyaları, alet ve gereç, ev eşyaları, meslekler ve banyo eşyaları gibi günlük hayatın sözcükleri seçildi. Aşağıda kartlardan bir seçki görüyorsunuz; tamamı uygulamada.
| Kart grubu | Örnek kartlar | Günlük hayattaki karşılığı |
|---|---|---|
| Mutfak eşyaları | Tencere, tava, çaydanlık, kepçe, süzgeç, oklava | Yemek hazırlarken ve sofrada |
| Alet ve gereç | Kürek, tırmık, balta, çivi, vida, anahtar | Bahçede, tamirde, atölyede |
| Ev eşyaları | Koltuk, sehpa, kitaplık, ayna, halı, yorgan | Salonda ve yatak odasında |
| Meslekler | Doktor, garson, terzi, bahçıvan, ressam | Çevredeki insanları ve işlerini anlatırken |
| Banyo | Lavabo, küvet, duş, musluk | Sabah ve akşam rutininde |
Afazi çalışması için Diltigo'da hangi oyunlar var?
Üç oyun, üç farklı çalışma türü. Üçü de yetişkin danışanlar için hazırlandı ve terapistin seansta, danışanın yanında kullandığı çalışmalardır. Hangisiyle, hangi sözcüklerle başlanacağına danışanı değerlendiren terapist karar verir.
| Çalışma türü | Hedef | Diltigo'da |
|---|---|---|
| Adlandırma | Resmi gösterilen günlük nesnenin adını bulmak | Adlandırma |
| Anlamsal özellik çalışması | Sözcüğe anlamı üzerinden, nesnenin grubu, kullanımı ve yeri gibi özellikleriyle yaklaşmak | Özellik Ağı |
| Günlük yaşam bağlamında adlandırma | Mutfak ve banyo gibi tanıdık odalarda nesne adlarını bulmak | Günlük Yaşam İsimlendirme |
Özellik Ağı'nın bir kardeşi daha var: Özellikleri Bul. Aynı özellik çalışmasına bu kez nesnenin özelliklerini tanıyarak yaklaşır ve danışana ev ödevi olarak gönderilebilir.
Diltigo oyunu · Yetişkin
Adlandırma
Tencere, çaydanlık, kürek gibi günlük nesnelerin resmi ekrana gelir; danışan adını bulmaya çalışır. İnme sonrası sözcük bulma çalışması terapistin yanında yapılır.
- Sözcük bulma
- Günlük nesne adları
- Adlandırma pratiği
Diltigo oyunu · Yetişkin
Özellik Ağı
Buzdolabı, kitaplık, halı gibi ev nesneleri ve çevrelerinde onları anlatan özellik kutuları. Sözcüğe anlamı üzerinden yaklaşan, terapistin yanında kullanılan bir çalışma.
- Anlamsal özellikler
- Sözcük bulma
- Nesneyi anlatabilmek
Diltigo oyunu · Yetişkin
Günlük Yaşam İsimlendirme
Mutfak ya da banyo ekranı kaplar; danışan nesneleri bulundukları yerde adlandırır. Sözcükler, günlük hayattaki gerçek bağlamıyla çalışılır.
- İşlevsel adlandırma
- Günlük yaşam sözcükleri
- Bağlam içinde sözcük bulma
Diltigo'dan ekranlar
Diltigo'da 40'a yakın oyun türü var. Oyunlar orman, deniz, çiftlik ve uzay gibi sekiz farklı temada açılır; mavi robot Tigo yönergeleri sesli söyler. Uygulamadan birkaç ekran:
Anlamsal özellik analizi nedir ve neye dayanır?
Anlamsal özellik analizi (SFA), ASHA'nın tarifiyle, afazisi olan kişinin bulmakta zorlandığı sözcüğün anlamsal özelliklerini söylemesine dayanan bir sözcük bulma tedavisidir. ASHA örnek olarak "ocak" sözcüğünü bulamayan kişiye "Nerede bulunur?" ve "Ne için kullanılır?" gibi soruların yöneltilmesini verir. Amaç, sözcükle ilişkili anlam ağını harekete geçirerek o sözcüğün bulunma olasılığını artırmaktır.
Yöntemin kanıtı sınırlı ama olumlu. Efstratiadou ve arkadaşlarının 2018 tarihli sistematik derlemesi, toplam 55 afazili kişiyi kapsayan 21 çalışmayı inceledi. Çalışılan sözcüklerde adlandırma 45 katılımcıda (yüzde 81,82) düzeldi; etki büyüklüğü küçüktü. Yazarlar, uygulama biçimlerinin birbirinden çok farklı olduğunu belirtip daha büyük kontrollü çalışmalara ihtiyaç olduğunu söylüyor.
Boyle (2004) anomik afazisi olan bir kişi ile Wernicke afazisi olan bir kişiyle yaptığı çalışmada, çalışılan adların düzeldiğini ve çalışılmayan adlara da yayıldığını bildirdi. Aynı çalışmada serbest konuşmadaki sözcük bulma güçlüğünün çoğu görünümü değişmedi. Bu bulgu, terapistin ilerlemeyi yalnız kart başında değil, danışanın gündelik konuşmasında da izlemesi gerektiğini hatırlatır.
Günlük yaşam sözcükleriyle çalışmak neden anlamlı?
ASHA, tedavinin hedefinin çoğu zaman kişinin yaşadığı, çalıştığı ve vakit geçirdiği tüm ortamlarda etkili iletişim kurabilmesi olduğunu söyler. Kart başındaki başarı bu yüzden tek başına yetmez: danışan mutfakta "kepçe"yi, banyoda "havlu"yu da bulabilmelidir.
Günlük Yaşam İsimlendirme bu geçişi desteklemek için nesneleri soyut bir kartta değil, tanıdık bir odanın içinde gösterir. ASHA'nın yaşama katılım yaklaşımı (Life Participation Approach to Aphasia) da kişinin kendi yaşam kaygılarına odaklanmayı, günlük katılımı güçlendirmeyi amaçlar. Sözcükleri seçerken danışanın kendi evini, işini ve alışkanlıklarını göz önünde tutmak bu yüzden değerlidir. ASHA ayrıca uyarıcı sözcükleri seçerken danışanın kültürel ve lehçe geçmişinin gözetilmesini önerir.
Afazi egzersizlerinde ailenin yeri nedir?
NIDCD, aile katılımının afazi tedavisinin çoğu zaman vazgeçilmez bir parçası olduğunu, çünkü ailenin yakınıyla en iyi nasıl iletişim kuracağını böyle öğrendiğini belirtir. ASHA da bakım verenlerin ve yakınların evde iletişim pratiğini destekleyebileceğini, bunun öğrenilenlerin günlük hayata taşınmasını kolaylaştırdığını söyler. Terapist danışanın yakınlarına NIDCD'nin şu önerilerini iletebilir:
- Kısa ve sade cümle kurun. Gerekirse sözcüğü tekrarlayın ya da anahtar sözcüğü yazın.
- Yetişkine yakışan doğal bir konuşma tarzını koruyun.
- Dikkat dağıtıcıları azaltın. Yüksek sesli radyo ya da televizyon konuşmayı zorlaştırır.
- Kişiyi sohbete katın. Özellikle aile konularında görüşünü sorun ve değer verin.
- Her iletişim biçimini destekleyin. Konuşma, jest, işaret etme ve çizim kabul edilir.
- Konuşmasını düzeltmeyin.
- Konuşması için bolca zaman tanıyın.
Çalışmanın sıklığını, yoğunluğunu ve süresini ASHA'ya göre bireysel tedavi planı ve ilerleme belirler; bunu terapist kararlaştırır.
Terapistler için Diltigo
Afazi çalışmasını seansta, danışanınızın yanında yürütün. Üç oyun da Diltigo'nun pratik kütüphanesinde hazır bekler.
- Hazır içerik, sizin planınız. Adlandırma için 30'u aşkın, Özellik Ağı için 10'u aşkın hazır pratik var; Günlük Yaşam İsimlendirme mutfak, banyo ve ev mekânlarıyla gelir. Hepsini pratik kütüphanesinde bulursunuz.
- Seansta terapi modu. Adlandırma ve Özellik Ağı terapistin yanında kullanılacak biçimde tasarlandı; ödev olarak gönderilmez.
- Seans dışında sürdürülecek çalışma. Özellikleri Bul gibi ev ödevine uygun pratikleri danışanınıza ödev ve ev pratiği ile gönderirsiniz; evde yapılanı uygulamadan izlersiniz.
- Her şey tek uygulamada. Seans ajandası ve raporlar aynı yerde.
Terapistler Diltigo'yu App Store ya da Google Play üzerinden alınan mağaza içi abonelikle kullanır; ayrıntı için fiyatlandırma sayfasına bakın.
Ne zaman acil yardım gerekir?
Ani başlayan konuşma ya da anlama güçlüğü, yüzde sarkma veya kolda güçsüzlük bir inme belirtisi olabilir. NHS'in FAST kuralı, yüz, kol ve konuşma belirtilerini sayıp hemen acil yardım çağırmayı söyler; Türkiye'de bunun adresi 112'dir. Bu durumda çalışma değil, acil tıbbi değerlendirme gerekir.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; bir dil ve konuşma terapistinin değerlendirmesinin ve önerilerinin yerine geçmez. Diltigo terapistin planladığı çalışmayı destekler; tek başına bir tedavi değildir ve terapistin yerine geçmez.
Sık sorulan sorular
Afazi egzersizleri nedir?
Afazi egzersizleri, konuşma, anlama, okuma ya da yazma becerileri bir beyin hasarından sonra zayıflayan yetişkinler için terapistin seçtiği dil etkinlikleridir. En sık sözcük bulma çalışılır. Hangisinin uygun olduğuna danışanı değerlendiren dil ve konuşma terapisti karar verir.
Diltigo'da afazi için hangi oyunlar var?
Üç oyun: Adlandırma, Özellik Ağı, bir de mutfak ya da banyoda çalışılan Günlük Yaşam İsimlendirme. Üçü de yetişkinler için hazırlandı ve terapistin yanında, seansta kullanılır. Özellik çalışmasının kardeşi olan Özellikleri Bul ise ev ödevi olarak gönderilebilir. Oyunlar web sitesinde değil, uygulamada açılır.
Afazi çalışma kağıtları yerine ne var?
Diltigo'da bu sayfa yazılı kağıt ya da dosya sunmaz; çalışma uygulamadaki resimli kartlar ve oyunlarla yürür. Danışan telefondan ya da tabletten resmi görür, terapist yanında çalışmayı yönetir. Kartların tamamı uygulamadadır.
Afazi konuşma egzersizleri evde yapılabilir mi?
Evde yapılacak konuşma çalışmasını terapist planlar. NIDCD, yakınların kısa cümle kullanmasını, konuşmaya bolca zaman tanımasını ve konuşmayı düzeltmemesini önerir. Adlandırma ve Özellik Ağı seansta kullanıldığı için ev ödevi olarak gönderilmez; evde sürdürülecek çalışmayı terapist seçer.
Anlamsal özellik analizi işe yarıyor mu?
2018 tarihli sistematik derleme, 55 kişilik 21 çalışmada çalışılan sözcüklerin adlandırılmasının 45 kişide düzeldiğini, etkinin küçük olduğunu bildirdi. Yazarlar daha büyük kontrollü çalışmalar istiyor. Yöntemin kime uygun olduğuna terapist karar verir.
Diltigo uygulaması ücretli mi?
Terapistler Diltigo'yu mağaza içi abonelikle kullanır; danışan ekleme, seans ajandası ve rapor araçları bu aboneliğin parçasıdır. Güncel fiyat ve ücretsiz deneme bilgisi için fiyatlandırma sayfamıza bakabilirsiniz. Uygulama iPhone, iPad ve Android cihazlarda çalışır.
Kaynaklar
- ASHA — Aphasia (Practice Portal)
- NIDCD (NIH) — Aphasia
- Efstratiadou ve ark. (2018). A Systematic Review of Semantic Feature Analysis Therapy Studies for Aphasia. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 61(5), 1261-1278
- Boyle (2004). Semantic feature analysis treatment for anomia in two fluent aphasia syndromes. American Journal of Speech-Language Pathology, 13(3), 236-249
- NHS — Symptoms of a stroke
