Wordwall Alternatifi: Artikülasyon Etkinliklerinde Ölçümlü Çalışma

Wordwall alternatifi arayan dil ve konuşma terapistinin ihtiyacı çoğu zaman yeni bir oyun değil, artikülasyon çalışmasında olanı kaydetmektir: hangi ses, sözcüğün neresinde, kaç denemede kaç doğru, hangi ipucuyla. Wordwall öğretmenler için genel bir etkinlik oluşturucudur. Konuşma çalışmasında bu ölçümleri terapist ya kendi formunda tutar ya da ölçümü de yapan bir araç seçer.

Wordwall nedir, terapistler onu ne için kullanır?

Wordwall’ın hakkında sayfasına göre araç, öğretmenlerin öğrencileri için etkileşimli oyunlar ve basılı materyaller hazırlamasını sağlar: öğretmen içeriği girer, gerisini sistem kurar. Aracın hikâyesi 2006’da Londra’da bir ortaokul sınıfında başlar; wordwall.net sitesi 2016’da açıldı.

Özellikler sayfası çalışma biçimini şöyle anlatır:

• Etkinlikler şablonla kurulur; şablon seçilir, içerik yazılır. Aynı içerik tek tıkla başka bir şablona çevrilebilir.
• Sayfaya göre toplam 34 etkileşimli ve 21 basılı şablon vardır; hangilerinin açık olduğu hesap türüne bağlıdır. Türkçe ana sayfa “30+ etkinlik türü” ifadesini kullanır.
• Herkese açık yapılan etkinlikler toplulukta aranabilir. Başkasının etkinliği düzenlendiğinde asıl sürüm değişmez, kullanıcıya özel bir kopya açılır.
• Etkinlik öğrenciye ödev olarak verilebilir; her öğrencinin sonucu kaydedilir ve öğretmene sunulur.

“Wordwall artikülasyon” aramasında karşılaşılan etkinlikler, başka kullanıcıların herkese açık yaptığı topluluk etkinlikleri olabilir: hedef sesi içeren sözcüklerle hazırlanmış eşleştirme, çark ya da kart oyunları. Bunlar hazırlığı hızlandırır ve çocuğun ilgisini toplar. Konuşma çalışmasının ölçüm tarafını ise terapist ayrıca planlar.

Oyun skoru ile konuşma doğruluğu neden aynı şey değil?

Eşleştirme ya da seçme oyununda skor, çocuğun doğru kartı ya da resmi bulduğunu gösterir. Artikülasyon hedefi ise sesin üretimidir. Çocuk “kedi” resmini doğru seçip sözcüğü “tedi” diye söyleyebilir; oyun bunu doğru sayar.

Wordwall’ın özellikler sayfası ödevde kaydedilen şeyi öğrencinin sonucu olarak anlatır; sayfada konuşma kaydından ya da sesli yanıtın değerlendirilmesinden söz edilmez. Bu nedenle bu tür bir etkinlikte üretim verisini terapist kendisi dinleyip yazar. Bu bir eksiklik değil, aracın amacının farkıdır: genel etkinlik oluşturucular sınıf içi öğrenme için tasarlanır, sesin doğru söylenip söylenmediğini kulak belirler.

Pratikte iki veri yan yana tutulmalıdır. Seçme ve ayırt etme puanı yüksek, üretim düşükse çocuk sesleri duyup ayırıyor ama henüz söyleyemiyor demektir. Seans planı buna göre değişir.

Artikülasyon etkinliğinde hangi veriler kaydedilmeli?

ASHA, konuşma sesi bozukluklarında müdahalenin genellikle üç aşamada ilerlediğini yazar: sesin kurulması, giderek zorlaşan düzeylerde (hece, sözcük, öbek ve cümle, konuşma) genelleme ve sesin otomatikleşip çocuğun kendini düzeltmesiyle kalıcılık. Bu sıra, her etkinlikte hangi verinin tutulacağını belirler.

Son satırdaki ölçüm ASHA’nın şiddet için verdiği yöntemdir: konuşma örneği alınır, fonetik olarak yazıya geçirilir, toplam ünsüz sayısı ve doğru ünsüz sayısı sayılır. Her seansta yapılmaz ama başlangıçta ve belirli aralıklarla tekrarlandığında oyun skorlarının söyleyemediğini söyler.

Seans sıklığı ve tekrar sayısı neden önemli?

Çünkü aynı yaklaşım farklı yoğunlukta farklı sonuç verebilir. Allen’ın 2013’te yayımlanan randomize çalışmasında konuşma sesi bozukluğu olan 54 okul öncesi çocuk üç gruba ayrıldı. Çoklu karşıtlık yaklaşımını haftada üç kez 8 hafta alan grup, aynı yaklaşımı haftada bir kez 24 hafta alan gruptan hem 8. haftada hem de iki grup 24 seansı tamamladığında daha iyi sesbilgisel sonuç elde etti.

Kaipa ve Peterson’ın 2016 sistematik derlemesi ölçütlere uyan yedi çalışmayı inceledi ve çocukluk çağı konuşma apraksisi ile konuşma sesi bozukluklarında daha yüksek yoğunluğun daha düşük yoğunluğa göre avantajlı göründüğünü yazdı. Yazarlar en uygun yoğunluğu belirlemek için randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç olduğunu da belirtir.

Bu bulgular, dijital etkinlikte deneme sayısının neden kaydedilmesi gerektiğini açıklar: bir seansta kaç üretim yapıldığı bilinmeden yoğunluk planlanamaz. Oyunun süresi değil, oyun içinde çocuğun kaç kez hedef sesi söylediği sayılır.

Wordwall ile artikülasyon etkinliği hazırlarken nelere dikkat edilir?

Genel bir araçla çalışmak mümkündür; birkaç kural ölçümü kolaylaştırır:

1. Sözcük listesini konuma göre ayırın. /ş/ başta, ortada ve sonda için üç ayrı etkinlik kurun. Topluluktan alınan listelerde konumlar çoğu zaman karışıktır.
2. Hedef dışındaki zor sesleri azaltın. Çocuğun henüz üretemediği başka seslerle dolu sözcük, hatanın kaynağını belirsizleştirir.
3. Her kartta çocuğa söyletin. Seçimden sonra sözcüğü üretmesini isteyin ve yanıtı kâğıda ya da tabloya işleyin.
4. Şablonun türüne bakın. Wordwall’ın sayfasına göre bazı şablonlar yalnız düz metinle çalışır; resimli içerik her şablona aktarılamaz. Okumayan çocukta resimli şablon seçin.
5. Ödevi düzeye göre verin. Çocuk hedefi o düzeyde henüz doğru üretemiyorsa evde yoğun tekrar hatalı üretimi pekiştirebilir; o aşamada ev çalışması ayırt etme ve dinleme üzerine kurulur.

Sesler için hazır sözcük ve kart arayan terapistler artikülasyon çalışmaları sayfasındaki ses gruplarına bakabilir.

Wordwall alternatifi seçerken hangi sorular sorulmalı?

Bir aracı Wordwall’la ya da bir başkasıyla karşılaştırırken özellik listesine değil, kendi klinik sorularınıza bakın:

• Hedef sesi ve konumu seçerek sözcük listesi kurabiliyor muyum?
• Çocuğun sesli üretimi kaydediliyor mu, yoksa yalnızca tıklama mı sayılıyor?
• Deneme sayısı ve doğru sayısı seans sonunda bir yerde duruyor mu?
• Aynı içerik ev ödevi olarak gidip sonucu bana dönüyor mu?
• Çıkan sayı benim değerlendirmemin yerine mi geçmeye çalışıyor, yoksa bana veri mi sağlıyor?

Diltigo’daki oyunlar konuşma terapisi için kurulmuştur ve terapist kontrolünde kullanılır. Oyun şablonları 40’a yakın oyun türüyle terapistin seçtiği sözcükleri oyuna çevirir; ses kaydı açık oynanan pratikte çocuğun söylemek istediği sözcük ile gerçekte söylediği ayrı ölçülür ve sonuç sözcük doğruluğu ile ünsüz doğruluk oranı olarak raporlanır. Sesin bozuk ama tanınabilir çıktığı durumları her zaman yakalayamadığı için bu oranlar terapistin kulağının yerine geçmez; ona veri sağlar. Abonelik koşulları fiyatlandırma sayfasında.

Hangi aracı seçerseniz seçin, ilk adım aynıdır: bu hafta çalıştığınız bir danışan için yukarıdaki tabloyu tek sayfalık bir kayıt formuna çevirin ve üç seans boyunca doldurun. Seans planı için terapi seans planı şablonu, diğer araçlar için Terapistler İçin bölümü kullanılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Wordwall artikülasyon çalışmasında kullanılabilir mi?

Evet. Terapist hedef sesi içeren sözcüklerle eşleştirme, çark ya da kart etkinliği kurabilir ve topluluk etkinliklerinden kopya alıp düzenleyebilir. Ancak oyunda tıklanan cevap çocuğun sesi nasıl söylediğini göstermez. Konuşma doğruluğunu terapist ayrıca dinleyip kaydetmelidir; kayıt yoksa ilerleme haftadan haftaya karşılaştırılamaz.

Artikülasyon etkinliğinde en az hangi veriler tutulmalı?

Hedef ses, sesin sözcükteki konumu, çalışma düzeyi (hece, sözcük, cümle ya da konuşma), deneme sayısı, doğru üretim sayısı ve verilen ipucunun türü. Bu altı bilgi aynı forma yazıldığında iki seans arasındaki değişim okunabilir ve bir üst düzeye geçme kararı veriye dayanır.

Oyun skoru yüksek ama çocuk sesi hâlâ yanlış söylüyorsa ne olur?

Bu sık görülen bir durumdur. Skor çocuğun doğru resmi ya da kartı seçtiğini gösterir; üretimdeki hatayı göstermez. Seçme ve ayırt etme becerisi iyi gidiyor, üretim geride kalıyorsa seansta üretim basamağına dönülür ve ipucu türü yeniden gözden geçirilir. Karar terapistin dinlediği örneğe dayanır.

Seans sıklığı artikülasyon sonucunu etkiler mi?

Kanıt bu yönde. Allen’ın 2013 tarihli randomize çalışmasında haftada üç seans alan okul öncesi çocuklar, aynı yaklaşımı haftada bir alanlardan daha iyi sesbilgisel sonuç elde etti. Kaipa ve Peterson’ın derlemesi de yoğunluğun en uygun düzeyini belirlemek için daha fazla kontrollü çalışma gerektiğini yazar.

Dijital artikülasyon etkinliği ev ödevi olarak verilebilir mi?

Verilebilir, ama çocuk hedef sesi o düzeyde doğru üretebiliyorsa. Henüz doğru üretilemeyen bir sesle evde yoğun tekrar yapmak hatalı üretimin pekişmesine yol açabilir. Ödevin hangi düzeyde, kaç denemeyle ve kimin dinlemesiyle yapılacağı veliye açıkça yazılmalıdır.

Kaynaklar

• Wordwall. Features (özellikler sayfası) — https://wordwall.net/features
• Wordwall. About (hakkında sayfası) — https://wordwall.net/about
• Wordwall. Türkçe ana sayfa — https://wordwall.net/tr
• ASHA. Speech Sound Disorders: Articulation and Phonology (Practice Portal) — https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/articulation-and-phonology/
• Allen MM. Intervention efficacy and intensity for children with speech sound disorder. J Speech Lang Hear Res, 2013;56(3):865-877 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23275415/
• Kaipa R, Peterson AM. A systematic review of treatment intensity in speech disorders. Int J Speech Lang Pathol, 2016;18(6):507-520 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27063688/