Türkçe Dil ve Artikülasyon Değerlendirme Testleri: Hangi Test, Hangi Yaş?

Türkçe konuşan çocuklarda dil ve konuşma bozuklukları değerlendirme formu öykü, işitme bilgisi, ağız yapısı muayenesi, konuşma ve dil örneği ile yaşa uygun standart testi bir araya getirir. Türkçe için geliştirilmiş ya da uyarlanmış başlıca testler artikülasyonda SST ve AAT, dilde TEDİL, TODİL, TİFALDİ, TİGE ve TPLS-5, motor konuşmada DEMSS-TR’dir. Hangisinin seçileceğini yaş ve sorulan klinik soru belirler.

Dil ve konuşma bozuklukları değerlendirme formunda hangi bölümler olur?

ASHA’nın konuşma sesi bozuklukları sayfası kapsamlı değerlendirmeyi standart ve standart olmayan ölçümlerin, resmi ve gayriresmi araçların birlikte kullanıldığı bir süreç olarak tarif eder. Formun iskeleti bu tarife göre kurulabilir:

1. Öykü: ailenin kaygısı, orta kulak enfeksiyonu öyküsü, ailede konuşma, dil, okuma ve yazma güçlüğü, evde konuşulan diller ve ağızlar, ailenin ve öğretmenin anlaşılırlık değerlendirmesi.
2. Ağız yapısı ve hareketleri: diş kapanışı, sert ve yumuşak damak yapısı (yarık, fistül, çatal küçük dil), dudak, çene, dil ve yumuşak damak hareketlerinin açıklığı.
3. İşitme: daha önce yapılmadıysa tarama; ASHA bunun kulak muayenesini, saf ses odyometrisini ve orta kulak ölçümünü içerdiğini yazar.
4. Konuşma örneği: tek sözcük ve bağlı konuşma ayrı ayrı. Tek sözcük testi sesleri farklı bağlamlarda toplar ama bağlı konuşmadaki üretimi her zaman yansıtmaz.
5. Standart test ve ölçüt dayanaklı görevler: yaşa uygun test, uyarılabilirlik denemesi, anlaşılırlık ölçümü.
6. Dil taraması: ASHA, konuşma sesi bozukluğu olan çocuklarda dil sorunlarının sık eşlik etmesi nedeniyle dil testinin kapsamlı değerlendirmeye dahil edildiğini belirtir.
7. Klinik yorum ve plan: puanların, örneğin ve gözlemin birlikte okunduğu profil.

Form bir kontrol listesi gibi çalışır: eksik kalan alan, yorumdaki belirsizliği gösterir. Örneğin işitme bilgisi yoksa ses hatalarının işitsel bir temeli dışlanmamış demektir.

Türkçe artikülasyon testi olarak hangi araçlar kullanılır?

Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi (SST). Topbaş’ın 2006’da yayımlanan geçerlik, güvenirlik ve standardizasyon çalışması 2-8 yaş arasındaki 605 tipik gelişen ve 70 sesletim ya da sesbilgisi bozukluğu olan çocukla yapıldı. Test, sesletim ve sesbilgisi bozukluğu olan çocukları belirlemek ve ayırıcı değerlendirme yapmak için geliştirildi. Türk’ün 2023 tarihli derlemesi testin sesletim taraması, işitsel ayırt etme ve sesbilgisel analiz alt testlerinden oluştuğunu aktarır. Sesbilgisel süreç analizi yapabildiği için fonolojik örüntü şüphesinde öne çıkar; süreçlerin yorumu için fonolojik süreçler yazısına bakabilirsiniz.

Ankara Artikülasyon Testi (AAT). Ege, Acarlar ve Turan’ın 2004 tarihli el kitabıyla yayımlanan test, 2-12 yaş için geliştirilip standardize edilmiş bir resim adlandırma testidir. Kurada ve Noyan Erbaş’ın 2025 incelemesine göre ünsüzleri sözcük başı, sözcük sonu ve üç farklı sözcük içi konum olmak üzere beş konumda değerlendirir. Ege’nin 2010 norm çalışması teste 2-12 yaş arasında yanıt veren 2.568 çocuğun verisine dayanır; yaşa göre analize 2-8 yaş arasındaki 1.359 çocuk alındı.

İki testin sözcük listeleri de çoğunlukla Türkçe kökenli, kısa ve ad soylu sözcüklerden oluşur. Bu, küçük çocukta adlandırmayı kolaylaştırır; çok heceli ve karmaşık sözcüklerdeki bozulmayı görmek için test dışında ek görev gerekebilir.

Dil gelişimi testi seçerken hangi yaşa hangi araç uyar?

Aşağıdaki tablo, yaş aralıkları yayımlanmış çalışmalarda okunabilen araçları özetler. Puanlama ve norm tabloları için her zaman testin kendi kitapçığı esas alınır.

TEDİL, Erken Dil Gelişimi Testi-Üçüncü Versiyonu’nun (TELD-3) Türkçe uyarlamasıdır. Güven ve Topbaş’ın çalışmasında alt testlerin iç tutarlılık katsayıları altı yaş grubunda 0,86-0,98 arasında çıktı ve test tipik ile tipik olmayan dil gelişimini ayırdı. TODİL, okul çağı için Test of Language Development-Primary dördüncü baskısının Türkçe uyarlamasıdır; resim-sözcük dağarcığı, ilişkili sözcük dağarcığı, ifade edici sözcük dağarcığı, dilbilgisel anlama, cümle tekrarı, biçimbilgisel tamamlama, sözcük ayırt etme, sesbirimsel analiz ve sözcük sesletimi alt testlerinden oluşur.

TİFALDİ alıcı dil kelime alt testi, Türkçe sözcük sıklık listelerinden seçilen maddelerle geliştirildi ve 2-12 yaş için 104 maddeye indirildi; norm verisi ülkeyi temsil eden 3.755 çocuktan toplandı. TİGE ise test değil, ebeveynin doldurduğu bir envanterdir; konuşmaya yeni başlayan çocukta sözcük dağarcığını izlemek için kullanılır. Aynı yaş grubu için ebeveynin doldurduğu bir başka Türkçe sözcük listesi olan DİLTAR (18-35 ay) da Türkçe araçları inceleyen çalışmalarda anılır.

Motor konuşma ve apraksi şüphesinde hangi araç var?

Konuşma sesi hataları tutarsızsa, ünlüler bozuluyorsa ya da vurgu ve hece geçişleri aksıyorsa artikülasyon testi tek başına yetmez. DEMSS-TR, 3;0-6;11 yaşındaki konuşma sesi bozukluğu olan 82 tek dilli çocukla uyarlandı. Alt testlerde ve toplam puanda Cronbach alfa 0,90’ın üzerinde, test-tekrar test katsayıları 0,823-0,991 aralığında bulundu; küme analizi çocukları çocukluk çağı konuşma apraksisi (ÇÇKA), hafif ÇÇKA ve ÇÇKA olmayan gruplara ayırdı.

Araç, çocuğun ipucuyla ve kendiliğinden ürettiği konuşmayı yapılandırılmış biçimde gözlemeye yarar. Sonuç yine de tutarlılık, prozodi, oral motor muayene ve dil verisiyle birlikte yorumlanır. Ayırıcı değerlendirmenin tamamı için çocukluk çağı konuşma apraksisi yazısına bakın.

Test puanı neyi söyler, neyi söylemez?

Standart puan, çocuğun performansını testin norm grubuyla karşılaştırır. ASHA bu karşılaştırmanın sınırını açık yazar: değerlendirilen kişiyi temsil etmeyen bir grupla normlanmış testte standart puan raporlanamaz. Bu kural Türkiye’de üç durumda belirleyici olur:

• İki dilli ya da Türkçeyi ikinci dil olarak edinen çocuk. Normlar tek dilli çocuklardan alındıysa puan yerine iki dildeki örnek ve ölçüt dayanaklı görevler kullanılır. Konunun veli tarafı iki dilli çocuk geç mi konuşur yazısında.
• Ağız ve yöre farkı. ASHA, uyarıcı resimlerin çocuğun kültürüne uymamasının sonucu saptırabileceğini ve beklenmedik yanıtın başka bir uyaranla yoklanmasını önerir.
• Test yönergesini izleyemeyen çocuk. ASHA bu durumda oyunla örnek almayı, aileyi seansa katmayı, evde kendiliğinden konuşma kaydı istemeyi ve ailenin çocuğun kastettiği sözcükleri nasıl söylediğini not ettiği bir günlük tutmasını örnek verir.

Puanın söylemediği bir şey daha var: hangi hedefin önce çalışılacağı. Bu karar anlaşılırlık, uyarılabilirlik, sesin işlevsel önemi ve ailenin önceliğiyle verilir.

Yetişkinlerde dil değerlendirmesi için nereye bakılır?

Bu yazıdaki araçlar çocuklar içindir. İnme ya da beyin hasarı sonrası dil bozukluğunda kullanılan Türkçe afazi testleri, afazi tiplerinin ayrımıyla birlikte afazi tipleri yazısında anlatılıyor.

Değerlendirmeden sonra ilk seansa nasıl geçilir?

Formdaki her bölüm bir hedefe ya da bir sevk kararına bağlanmalıdır: işitme verisi eksikse odyoloji, yapısal bir bulgu varsa hekim, dil puanı düşükse dil örneği analizi. Hedefler yazıldıktan sonra seans planı ve ev çalışması için terapi seans planı ve ev ödevi şablonu kullanılabilir.

Seanslar arasındaki ilerleme ise standart testle değil, kısa ve tekrarlanabilir ölçümlerle izlenir. Diltigo’nun gelişim raporları bu ara izlemeye yöneliktir: ödevdeki oyun doğruluğu ve ses kaydından çıkan tahmini ünsüz doğruluğu terapiste ayrı ayrı gösterilir. Bu analizler tanı değildir; tahmini ünsüz doğruluğu çarpıtılmış sesleri yakalayamadığı için olduğundan yüksek çıkabilir, karar terapistin değerlendirmesine kalır.

Yeniden değerlendirme zamanını planlarken testin kitapçığındaki tekrar uygulama önerisine bakın; TEDİL gibi iki eşdeğer formu olan testlerde form seçimi de bu plana girer. Terapistlere yönelik diğer araç ve rehberler Terapistler İçin bölümünde.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkçe artikülasyon testi olarak hangisi kullanılır?

Türkçe için geliştirilmiş iki yaygın araç Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi (SST) ve Ankara Artikülasyon Testi’dir (AAT). SST 2-8 yaş için standardize edildi ve sesbilgisel süreç analizine de olanak verir. AAT ise 2-12 yaşta resimle adlandırmaya dayanır ve ünsüzleri beş konumda inceler. Hangisinin seçileceği yaşa ve sorulan soruya bağlıdır.

Dil gelişimi testi kaç yaşından itibaren uygulanır?

Doğrudan çocuğa uygulanan testlerden TPLS-5 0-7;11 yaş, TEDİL 2-7 yaş, TİFALDİ 2-12 yaş, TODİL 4;0-8;11 yaş için kullanılır. Henüz test yönergesi izleyemeyen küçük çocukta ebeveyn bildirimine dayalı TİGE 8-36 ay aralığını kapsar. Yaş aralığının dışında kalan çocukta standart puan raporlanmaz.

Değerlendirme formu ile standart test aynı şey mi?

Hayır. Form değerlendirmenin bütününü kaydeder: öykü, işitme bilgisi, ağız yapısı ve hareketleri, konuşma ve dil örneği, standart test sonuçları ve klinik yorum. Standart test bu formun bir bölümüdür ve çocuğu yaşıtlarıyla karşılaştırır. Tek başına test puanıyla karar verilmez.

İki dilli çocukta Türkçe test puanı kullanılabilir mi?

Dikkatle. ASHA’ya göre norm grubu değerlendirilen çocuğa benzemiyorsa standart puan raporlanmaz. Türkçe normlar çoğunlukla tek dilli çocuklardan alındığı için iki dilli çocukta puan yerine her iki dildeki örnek, ölçüt dayanaklı değerlendirme ve ayrıntılı profil tanımı daha güvenli bir yoldur.

Apraksi şüphesinde hangi Türkçe araç var?

Dinamik Motor Konuşma Becerisi Değerlendirmesi’nin Türkçe uyarlaması DEMSS-TR’dir; geçerlik çalışmasına üç ile altı yaş arasından 82 çocuk katıldı. Araç ipucu altında ve kendiliğinden üretimi gözler. Sonuç tek başına tanı değildir; tutarlılık, prozodi ve oral motor bulgularla birlikte yorumlanır.

Test kitapçıkları ve norm tabloları nereden alınır?

Standart testler yayıncısından ya da testi geliştiren ekibin bildirdiği yoldan, çoğu zaman uygulayıcı eğitimiyle birlikte edinilir. Norm tabloları test kitapçığındadır ve kopyalanıp paylaşılmaz. Bu yazıdaki yaş aralıkları yayımlanmış çalışmalardan alınmıştır; puan dönüştürmede her zaman testin kendi kitapçığı kullanılır.

Kaynaklar

• ASHA. Speech Sound Disorders: Articulation and Phonology (Practice Portal), Assessment bölümü — https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/articulation-and-phonology/
• Topbaş S. Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi (SST): geçerlik, güvenirlik ve standardizasyon çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 2006;21(58):39-58 — https://avesis.anadolu.edu.tr/yayin/b620549e-b388-47ec-8857-f886ce5b37d4/turkish-articulation-and-phonology-test-sst-validity-reliability-and-standardization
• Ege P. Türkçe’deki ünsüzlerin edinimi: bir norm çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 2010;25(65):16-34 — https://search.trdizin.gov.tr/yayin/detay/105866
• Güven S, Topbaş S. Erken Dil Gelişimi Testi-Üçüncü Versiyonu’nun (TELD-3) Türkçeye uyarlanması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. INT-JECSE, 2014;6(2):151-176 — https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/91567
• Kazak Berument S, Güven AG. Türkçe İfade Edici ve Alıcı Dil Testi (TİFALDİ): I. Alıcı dil kelime alt testi standardizasyon, güvenirlik ve geçerlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 2013;24(3):192-201 — https://turkpsikiyatri.com/PDF/C24S3/en/05%20TPD_1238_BERUMENT_turkish_expressive.pdf
• Sahli AS, Belgin E. Adaptation, validity, and reliability of the Preschool Language Scale-Fifth Edition (PLS-5) in the Turkish context: TPLS-5. Int J Pediatr Otorhinolaryngol, 2017;98:143-149 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28583491/
• Karamete A, Toğram B. Validity and reliability of the Turkish version of the Dynamic Evaluation of Motor Speech Skill (DEMSS-TR). Int J Lang Commun Disord, 2025;60(4):e70067 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40583607/
• Kurada HZ, Noyan Erbaş A. Türkçe dil ve konuşma becerilerini değerlendiren araçların sözcüksel yapısına bir bakış. SDÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 2025;(63):205-220 — https://doi.org/10.35237/suitder.1636942
• Türk Ç. Pediatrik grupta dil ve konuşma değerlendirme testleri. Journal of Medical Sciences (Yeni Yüzyıl Üniversitesi), 2023;4(Özel Sayı 1):37-43 — https://jms.yeniyuzyil.edu.tr/wp-content/uploads/2023/02/DERLEME-04-1.pdf
• Tunçer AM, Maviş İ, Balo SS. Tipik gelişim gösteren 36-71 ay arasındaki çocukların adlandırdığı sözcük türlerinin belirlenmesi ve hata analizi. Milli Eğitim, 2024 — https://search.trdizin.gov.tr/yayin/detay/1224868