Terapi Seans Planı ve Aile Ev Ödevi Şablonu

Terapi seans planı, tek bir seansın hedefini, akışını ve veri toplama yöntemini önceden yazan kısa bir belgedir. Bu sayfadaki şablon sayfa içi tablolardan oluşur ve dört bölüm içerir: SMART hedef, seans akışı (ısınma, hedef çalışma, genelleme, aileye aktarım), veri toplama ve aile ev ödevi. Satırları kendi danışanınıza göre doldurun. Tıbbi sevk gereken durumlar şablonun ilk satırında ayrı yer alır.

Seans planında hangi bölümler yer almalı?

Plan, seansı değil kararı kayda geçirir: bu danışanda bugün neyi, neden ve nasıl ölçeceğiniz. Dört bölüm yeterlidir; her bölüm bir sonraki seansın kararına bağlanır.

Güvenlik ve bağlam: işitme, yutma ve ses için hekim değerlendirmesi gerekip gerekmediği; önceki seanstan bu yana yaşanan değişiklik.
Hedef: ölçülebilir, tarihli ve danışanın günlük iletişimiyle ilişkili tek hedef ya da en fazla iki hedef.
Seans akışı: ısınma, hedef çalışma, genelleme ve aileye aktarım adımları.
Veri ve karar: seansta toplanan sayı, ev ödevi ve bir sonraki seans için karar.

ASHA’nın konuşma sesi bozuklukları sayfası tedavinin tipik sırasını üç basamakla verir: ses ya da örüntünün elde edilmesi ve gönüllü düzeyde sabitlenmesi (establishment), giderek zorlaşan düzeylerde, yani hecede, sözcükte, tümcede, konuşmada genellemesi (generalization), ve sesin daha otomatik hale getirilip kendini izlemenin teşvik edilmesi (maintenance). Plan bu sırayı yansıtıyorsa, “bugün hangi basamaktayız” sorusunun cevabı yazılıdır.

Terapi seans planı şablonu: doldurulabilir tablo

Tablo bir seansın tek sayfalık iskeletidir. “Örnek” sütunu yalnız yazım biçimini gösterir; sayılar ve süreler örnektir, norm değildir.

Alan	Doldurun	Örnek
Danışan kodu, yaş, seans no		Danışan A, 5;2, 7. seans
Güvenlik kontrolü	İşitme taraması, yutma, 2-3 haftayı aşan ses kısıklığı, gerileme: var mı? Hekim notu güncel mi?	İşitme taraması 3 ay önce normal; yeni belirti yok
Önceki ev ödevi	Yapılan gün sayısı, aile geri bildirimi, çocuğun tepkisi	5 günün 4’ü yapıldı; akşam yorgunluğu
Bu seansın hedefi (SMART)	Hedef ses ya da dil becerisi, koşul, ölçüt, tarih	Bkz. SMART örneği
Isınma (kısa)	Dinleme ya da ayırt etme görevi, hedef modelleme	İki sözcükten hangisinde hedef sesi duydu?
Hedef çalışma (ana kısım)	Uygulanacak yaklaşım, kartlar ya da etkinlik, ipucu düzeyi	Resimli kartlarla sözcük başı hedef; ipucu: sesli model
Genelleme	Hedefin hece, sözcük, tümce, konuşma düzeyine taşınması	Sözcükten iki sözcüklük öbeğe geçiş
Aileye aktarım	Ailenin evde yapacağı tek şey ve nasıl model vereceği	Günde bir kez, akşam yemeğinden önce, oyun içinde
Veri	Doğru/denenen, ipucu düzeyi, anlaşılırlık notu	10 denemede ?/10; ipucu: sesli model
Sonraki seans kararı	Hedefi sürdür, zorlaştır, değiştir, sevk et	Ölçüt iki seans üst üste karşılanırsa tümceye geç

SMART hedef nasıl yazılır?

SMART, hedef yazımında yaygın kullanılan bir kısaltmadır: belirli, ölçülebilir, ulaşılabilir, ilgili ve zamanlı. ASHA’nın yaklaşımları arasında hedef seçimi “danışana özgü” olabilir, yani sesin çocuğun ve ailesinin gündelik yaşamıyla ilgisine, uyarılabilirliğine ve görünürlüğüne göre seçilebilir; ya da anlaşılırlığı en çok bozan hataya göre seçilebilir. SMART bu seçimin yazıya dökülmüş halidir.

Harf	Sorulacak soru	Örnek hedefteki karşılığı
Belirli	Hangi beceri, hangi koşulda?	/s/ sesi, sözcük başında, resimli kartla
Ölçülebilir	Neyle ve hangi ölçütle sayılacak?	10 denemenin en az 8’i doğru, sesli model olmadan
Ulaşılabilir	Şu anki düzeyden bir basamak ileri mi?	Taban çizgisi: ipucuyla 10 denemenin 4’ü
İlgili	Danışanın ve ailenin günlük iletişimiyle bağlantısı ne?	Çocuğun adındaki ses; evde sık geçen sözcükler
Zamanlı	Ne zamana kadar gözden geçirilecek?	4 hafta sonra; izlem tarihi planda yazılı

Bir hedef cümlesi şöyle okunur: “Dört hafta içinde, Danışan A /s/ sesini sözcük başında, resimli kartlarla ve sesli model olmadan, 10 denemenin en az 8’inde doğru üretecektir.” Bu cümle bir örnektir; ölçüt ve süre danışanın düzeyine göre değişir. Hedefi katılıma bağlamak isterseniz ASHA’nın ICF çerçevesindeki örnekleri yol gösterir: farklı konuşma ortamlarında etkili iletişim, yeni davranışların günlük yaşama genellenmesi, yaşam kalitesi.

Seans akışı nasıl kurulur?

Dört adım, süreleri danışana ve seans uzunluğuna göre ayarlanan bir sıradır.

Isınma: dinleme ve ayırt etme ile başlamak çoğu zaman üretimden önce gelir. ASHA, konuşma sesi algı eğitiminin üretim çalışmasından önce ve onunla birlikte sık kullanıldığını yazar; görevler çocuğun başkasının konuşmasını yargılamasından kendi konuşmasını yargılamasına ilerler.
Hedef çalışma: seçtiğiniz yaklaşımın ana bölümü. Aynı seansta kaç hedefle çalışacağınız yaklaşımla ilgilidir; ASHA dikey (az hedefte yoğun) ve yatay (birkaç hedefte daha az yoğun) uygulamayı ayrı stratejiler olarak sayar.
Genelleme: kazanımın giderek zorlaşan düzeylere taşınması: hece, sözcük, tümce, konuşma. Bu adımı seansın sonuna bırakmak yerine her seansta kısa da olsa yapın.
Aileye aktarım: evde yapılacak tek etkinliğin gösterilmesi, ailenin modelini denemesi ve sorularının cevaplanması. ASHA, hem konuşma sesi hem dil sayfalarında ebeveyne eğitim ve koçluğu (dil sayfasında bakım veren eğitimi) tedavi planının parçası olarak anar.

Bu sıra her danışanda sabit değildir. Kekemelik, ses, yutma ve nörojenik bozukluklarda akış ve ev çalışması farklı kurulur; bu yazıdaki şablon bir iskelet olarak uyarlanır.

Seansta veri nasıl toplanır?

Plan, o gün neyi sayacağınızı baştan söyler. Üç ölçüm çoğu seansta işe yarar:

Ölçüm	Nasıl alınır	Neden
Doğru/denenen oranı	Hedef ses ya da yapı için doğru üretim sayısı, deneme sayısına bölünür	SMART ölçütünün karşılığı; seanslar arası karşılaştırma
İpucu düzeyi	İpucusuz, sesli model, görsel ipucu gibi basamaklar önceden tanımlanır	Aynı doğruluk farklı yardım düzeylerinde farklı anlam taşır
Anlaşılırlık	Tanıdık ve tanımadık dinleyiciye göre ayrı yargı; aileden kısa not	ASHA, anlaşılırlığın dinleyicinin tanıdıklığıyla değiştiğini yazar
Ünsüz doğruluğu (PCC)	Konuşma örneği yazıya geçirilir; doğru ünsüz sayısı toplam ünsüz sayısına bölünür	ASHA konuşma sesi bozukluğunda şiddet ölçümü olarak anar; izlemde tekrarlanır

Aynı ölçümü aynı koşulda tekrarlayın. Diltigo terapistlerinin klinik çerçevesi, başlangıç ölçümünün 4-6 haftalık izlemle karşılaştırılmasını ve sayısal oranın hedef bağlam sayısı çok azken (5’in altı) karar için kullanılmamasını öneriyor. Veri ayrıca hatalı üretimi pekiştiren yoğun tekrara yol açmamalıdır: önce ayırt etme ve doğru model gelir, ev çalışması buna göre kurulur.

Aile ev ödevi formu nasıl doldurulur?

Ev ödevi, seansın uzantısıdır; ailenin gününe sığmayan bir görev uygulanmaz. ASHA’nın geç dil gelişimi sayfası, hedeflerin aile ile terapist tarafından birlikte seçildiğini ve dozun (sıklık, yoğunluk, süre) çocuğa ve aileye göre değiştiğini belirtir; bazı aileler daha sık temas ve somut destek ister, bazıları yeni stratejileri denemek için daha uzun aralıkları tercih eder.

Alan	Doldurun	Örnek
Hedef (aile diliyle)	Evde neyi çalışıyoruz?	“Sözcüğün başındaki s sesini duymak ve söylemek”
Etkinlik (tek)	Ne yapılacak, hangi materyalle?	Seansta verilen resimli kartlarla sıra sıra isimlendirme
Sıklık ve süre	Hangi günler, kaç tekrar, kaç dakika?	Haftada 4 gün, günde 1 kez, 5 dakika
Aile modeli	Aile ne söyleyecek, nasıl tekrar edecek?	Hedef sözcüğü yavaş ve net söyler, çocuğun söylemesini bekler
Hata olunca	Aile ne yapar, ne yapmaz?	Düzeltmez, doğru sözcüğü yeniden söyler; baskılı tekrar yok
Not ve sorular	Aileden beklediğiniz bilgi	Zor gelen sözcükler, çocuğun tepkisi
Sonraki seansa getirilecek	Ne ve hangi biçimde?	Haftalık tekrar sayısı, kısa not

Ebeveyn aracılı dil müdahalelerini inceleyen bir meta-analiz (Roberts ve Kaiser, 2011), 18-60 aylık birincil ve ikincil dil bozukluğu olan çocuklarda 18 çalışmayı değerlendirdi; ebeveyn aracılı müdahalelerin alıcı ve ifade edici dil üzerinde olumlu etkisi olduğunu bildirdi. Etki büyüklükleri ölçüme ve karşılaştırma grubuna göre -0,15 ile 0,82 arasında değişti. Bu, aileyi sürece katmanın desteklendiğini gösterir; ev çalışmasının dozu için bir sayı vermez.

Seans dışı çalışmayı kayıt altına almak isterseniz Diltigo’nun ödev ve ev pratiği bölümünde terapist, bir pratiği tarih aralığı, günlük tekrar sayısı ve notla danışana gönderir; veli ödevi uygulamada yapar, tamamlanan tekrarlar terapistin ödev ekranına düşer. Bu bölüm seans planınızın yerini almaz, plandaki ev çalışması satırını izlemeye yarar.

Ne zaman bir uzmana başvurmalısınız?

Ev ödevi vermeden önce hekime yönlendirin:

Yemek ya da içecek sırasında öksürme, boğulma, ıslak ses ya da tekrarlayan göğüs enfeksiyonu varsa; yutma için evde kıvam ya da egzersiz denenmez
2-3 haftayı aşan ses kısıklığı ya da ani ses kaybı varsa; ses egzersizi vermeden önce KBB değerlendirmesi gerekir
Konuşma aniden bozulduysa, danışan daha önce yaptığı bir beceriyi kaybettiyse ya da işitme şüphesi varsa

Ekip içinde değerlendirin:

Belirgin ilerleme olmadan hedef üst üste birkaç seans sürüyorsa hedefi, yaklaşımı ve ölçümü gözden geçirin
Aile ödevi yapamıyorsa ödevi suçlamayın; sıklığı, süreyi ve etkinliği ailenin gününe göre yeniden kurun

Şablon bir iskelettir; klinik karar terapistin kapsamlı değerlendirmesine dayanır.

Terapistlere yönelik diğer klinik rehberler ve araçlar için Terapistler İçin bölümüne bakın. Ailelere seans sürecini anlatırken dil ve konuşma terapisi nedir yazısını paylaşabilirsiniz; evde yapılabilecek etkinlikler için evde konuşma egzersizleri yazısı da kullanılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Terapi seans planı neleri içermelidir?

Güvenlik kontrolü, ölçülebilir hedef, seans akışı ve veri toplama bölümleri yeterlidir. Akış genellikle ısınma, hedef çalışma, genelleme ve aileye aktarımdan oluşur. Ev ödevi ve sonraki seans kararı da plana eklenir. Her bölüm bir sonraki seansın kararıyla ilişkilendirilir.

SMART hedefle ilgili örnek verebilir misiniz?

Örneğin “1 ay içinde /k/ sesini sözcük sonunda, ipucu almadan, 10 sözcüğün 7’sinde söylemek” bir hedeftir. Cümlede beceri, koşul, ölçüt ve tarih bulunur. Sayılar danışanın düzeyine göre belirlenir ve örnek bir norm değildir.

Aile ev ödevi ne sıklıkla verilmeli?

Tek bir doğru sıklık yoktur. ASHA’ya göre doz, çocuğun ve ailenin ihtiyacına bağlıdır: kimi aileye sık görüşme gerekir, kimi aile uzun aralıkta rahat çalışır. Yaşı, hedefi ve ailenin gününü birlikte düşünerek karar verin.

Seans sırasında hangi veri toplanır?

Hedefe göre doğru üretim oranı, ipucu düzeyi ve anlaşılırlık notu çoğu seansta işe yarar. Konuşma sesi bozukluğunda ünsüz doğruluğu da ölçülebilir. Her ölçüm aynı koşulda tekrarlanır; hedef bağlam sayısı çok azsa oran güvenilir sayılmaz.

Her danışanda aynı seans akışı uygulanır mı?

Hayır. Akış hedefe, yaşa ve bozukluğa göre değişir. Kekemelik, ses, yutma ve nörojenik bozukluklarda ısınma, hedef çalışma ve ev çalışması farklı kurulur. Bu şablon bir başlangıç iskeletidir; kendi danışanınıza göre uyarlayın.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı hekime ve dil ve konuşma terapistine aittir. Sayfadaki tablolar kayıt iskeletidir, klinik değerlendirmenin yerini almaz.