Terapide Yapay Zeka Kullanımı: Güvenli Seans Hazırlığı

Terapide yapay zeka kullanımı, dil ve konuşma terapistinin materyal, yazışma ve şablon hazırlığında üretken yapay zeka araçlarından yardım almasıdır. Güvenli kullanım dört kurala dayanır: danışanı tanıtan bilgi genel sohbet botlarına yazılmaz, sağlık verisi KVKK’da özel nitelikli veridir, her çıktıyı terapist kontrol eder ve tanıya ya da terapi planına ilişkin karar yapay zekaya bırakılmaz.

Terapide yapay zeka kullanımı hangi işlerde yararlı?

ASHA’nın klinisyenlere yönelik sayfası üretken yapay zekayı metin taslağı yazan, konuşma sentezleyen, görsel üreten ya da veriyi özetleyen sistemler olarak tanımlar ve yapay zekanın odyoloğun, dil ve konuşma terapistinin ya da yardımcısının yerine geçemeyeceğini yazar. Aynı kaynağın meslek mensuplarına yönelik bölümü, bu araçların terapi etkinliği fikri bulmak, belgelendirmeyi hızlandırmak ve eğitim materyali hazırlamak için kullanılabileceğini; terapi materyali, yazışma, şablon ve kontrol listesi hazırlamaya yardım edebileceğini belirtir.

Seans hazırlığında işi kolaylaştıran örnekler şunlardır:

İş	Kullanılabilir mi?	Dikkat edilecek nokta
Hedef sese göre sözcük ya da cümle listesi taslağı	Evet	Sesin konumu, hece sayısı ve sözcüğün çocuğun yaşına uygunluğu tek tek kontrol edilir
Veliye ev çalışması açıklaması taslağı	Evet	Danışanın adı ve tanısı yazılmadan genel bir metin istenir, sonra kişiselleştirme terapistçe yapılır
Oyun ya da etkinlik fikri	Evet	Etkinliğin hedefle ilişkisi terapistçe kurulur
Makale özeti	Dikkatle	Özet yanlış ya da eksik olabilir; asıl makale açılıp okunur
Seans notu ya da rapor taslağı	Kurumun politikası ve veri güvenliği netse	Danışan verisi girilecekse aracın veri koşulları önceden incelenir
Test puanı yorumu, tanı, terapi planı kararı	Hayır	Bu kararlar klinik uzmanlık gerektirir

Danışan bilgisini genel sohbet botuna yazmak neden risklidir?

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, kişisel veriyi kimliği belirli ya da belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi olarak tanımlar. Kanunun 6. maddesi sağlık verisini özel nitelikli kişisel veri sayar ve bu verilerin işlenmesini yasaklar; işleme ancak maddede sayılan hâllerde mümkündür. Bu hâller arasında ilgili kişinin açık rızası ve sır saklama yükümlülüğü altındaki kişilerce tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla gerekli olması yer alır.

Konuşma ya da yutma bozukluğu tanısı, terapi hedefi ve gelişim öyküsü sağlık verisidir. Bu bilgiyi kamuya açık bir sohbet botuna yazmak, verinin terapistin denetimi dışındaki bir hizmete gitmesi demektir. Kurumun Şubat 2026’da yayımladığı iş yerlerinde üretken yapay zeka belgesi, üçüncü taraflarca sunulan ve herkese açık araçlarla paylaşılan bilgilerin bazı durumlarda model geliştirme süreçlerinde kullanılabileceğini ya da yetkisiz kişilerce erişilebilir hâle gelebileceğini yazar. Kanunun 9. maddesi de kişisel verilerin yurt dışına aktarılmasını belirli şartlara bağlar.

Kanunun 12. maddesine göre veri sorumlusu, kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve bunlara hukuka aykırı erişilmesini önlemek için gerekli teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır; veri kendi adına başka biri tarafından işleniyorsa bu tedbirlerden onunla birlikte sorumludur. Bu yazı hukuki görüş değildir; kendi durumunuz için bir hukukçuya danışın.

Yapay zekaya ne yazılır, ne yazılmaz?

Kurumun iş yeri belgesi, üretken yapay zeka araçlarıyla çalışırken mümkün olduğunca anonimleştirilmiş, genelleştirilmiş ve soyut ifadeler kullanılmasını; kişi adı, tarih, konum gibi ayırt edici unsurlar yerine genel anlatım tercih edilmesini önerir. Kurumun Kasım 2025 tarihli üretken yapay zeka rehberi ise anonim hâle getirmeyi, verinin başka verilerle eşleştirilse bile hiçbir surette kimliği belirli ya da belirlenebilir bir kişiyle ilişkilendirilemeyecek hâle getirilmesi olarak aktarır.

Terapist için bunun pratik karşılığı şöyledir:

Yazılabilir: “Beş yaşında bir çocuk için /k/ sesi sözcük başında, iki heceli, araç temalı 15 sözcük öner.”
Yazılabilir: “Okul öncesi bir çocuğun velisine, evde günde 5 dakikalık dinleme oyununu anlatan sade bir paragraf yaz.”
Yazılmaz: çocuğun adı, soyadı, kimlik numarası, doğum tarihi, okulu, adresi, fotoğrafı ya da ses kaydı.
Yazılmaz: tanı raporu, hekim yazısı, test protokolü ya da aile öyküsünün ayrıntıları.
Dikkat: ad yazılmasa da yaş, ilçe, okul ve nadir bir tanının birlikte verilmesi çocuğu tanınabilir kılar.

Yapay zekanın çıktısı nasıl denetlenir?

ASHA’nın kanıta dayalı uygulama sayfası, yapay zeka araçlarının araştırma özetlerinde sık karşılaşılan dört hatayı sayar: bulguların inceliğini kaçıran fazla basit özetler, hatalı sonuçlar, makalenin yeni bulguları yerine giriş ya da tartışma bölümüne dayanan çıkarımlar ve yanlış ya da gerçek olmayan kaynaklar. Sayfa, yapay zekadan kaynak istenmesini ve bu kaynakların var olup olmadığının, güvenilir olup olmadığının ve gerçekten aktarılan şeyi söyleyip söylemediğinin kontrol edilmesini önerir.

Seans materyali için kontrol listesi kısa tutulabilir:

Her sözcük hedef sesi istenen konumda içeriyor mu? Türkçede ek almış biçimler sesin konumunu değiştirebilir.
Sözcük ve görsel çocuğun yaşına, ağzına ve kültürüne uygun mu?
Metinde tanı, ilaç ya da tedavi önerisi var mı? Varsa çıkarın.
Veliye gidecek metin terapistin söyleyeceği dille aynı mı?
Kullanılan araç ve istem bir yere not edildi mi?

Son madde de ASHA’dan gelir: yapay zeka özetini yalnız kendi uygulamanız için kullanıyorsanız hangi istemi ve hangi sistemi kullandığınızı kaydedin; içeriği sunum ya da bakım veren yönergesi gibi bir biçimde dağıtacaksanız yapay zeka kullanımını belirtin.

Yapay zeka tanı koyabilir mi, terapistin yerine geçer mi?

ASHA’nın yanıtı açık: klinik uzmanlık olmadan yapay zekaya tanısal veriyi yorumlama, bakımı bireyselleştirme ve mesleki yargının yerine geçme konusunda güvenilemez. Sayfa, yapay zeka araçlarının hasta tercihlerini, kültürel etkenleri ve ortak karar verme ilkelerini kendiliğinden hesaba katmadığını da ekler. ASHA, bir yapay zeka aracının etkinliğine dair her iddianın kanıtla desteklenmesi gerektiğini ve bu alandaki yasal düzenlemenin henüz sınırlı olduğunu da hatırlatır.

Bu nedenle “yapay zeka çocuğun hangi sesi bozduğunu buldu” gibi bir cümle yanlış bir iş bölümünü anlatır. Doğrusu, terapistin değerlendirmesiyle belirlediği hedefe göre yapay zekanın hazırlık işine yardım etmesidir.

Klinikte yapay zeka kullanım kuralı nasıl yazılır?

Kurumun iş yeri belgesi, kullanımı tümden yasaklamanın gerçekçi olmadığını ve çalışanları denetim dışı kullanıma itebileceğini, bunun yerine yönlendirici bir kurumsal politika yazılmasını önerir. Belgeye göre böyle bir politika hangi araçların, hangi amaçlarla kullanılacağını, araçlara hangi bilgi türlerinin girilebileceğini, çıktıların nasıl kullanılacağını ve çalışanlara verilecek eğitimi tanımlar. Araçların aydınlatma metinlerinin ve gizlilik politikalarının dikkatle incelenmesi de önerilenler arasındadır.

Tek kişilik bir muayenehanede bile bu kural bir sayfayı geçmez: kullanılan araçların listesi, girilmeyecek bilgi türleri, çıktıyı kimin kontrol ettiği ve veliye nasıl bilgi verildiği.

Danışana özel materyali genel bir sohbet botu yerine bu iş için kurulmuş bir araçla hazırlamak da bir seçenektir. Diltigo’da yapay zeka ile pratik oluşturma özelliğinde terapist hedef sesi, sesin konumunu ve çocuğun sevdiği konuları kısa bir notla yazar; danışanın adını ya da kimliğini nota yazmak gerekmez, çünkü pratik bir kişiye değil hedefe göre kurulur. Sözcükler onaylı bir Türkçe sözcük kütüphanesinden gelir, pratik terapist yayınla demeden kütüphaneye girmez ve yapay zeka çocuğu değerlendirmez, tedavi planı yazmaz.

Bu hafta yapılacak iş basit: kullandığınız yapay zeka araçlarını, onlara yazmadığınız bilgi türlerini ve çıktıyı nasıl kontrol ettiğinizi tek sayfaya yazın, klinikteki herkesle paylaşın. Seans hazırlığının geri kalanı için terapi seans planı şablonu, teknolojinin klinikteki diğer kullanımları için evde ve klinikte teknoloji yazısı ve Terapistler İçin bölümü kullanılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Danışanın adını yazmazsam bilgiyi sohbet botuna girebilir miyim?

Ad yazmamak tek başına yetmez. Kanundaki tanım, adı yazılmasa da tanınabilen kişiye ait bilgiyi de kapsar. Yaş, okul, ilçe, nadir bir tanı ve aile öyküsü bir araya gelince çocuk tanınabilir. Kurumun önerisi, kişiyi ayırt ettiren ayrıntılar yerine genel ve soyut ifadeler kullanmaktır.

Yapay zekayla hazırlanan materyali seansta kullanabilir miyim?

Kontrol ettikten sonra evet. Sözcüklerin hedef sesi gerçekten doğru konumda içerdiğine, çocuğun yaşına ve kültürüne uyduğuna, görsellerin sözcükle eşleştiğine bakın. ASHA bu tür hazırlık işlerinde yapay zekayı yardımcı bir araç olarak görür, klinik uzmanlığın yerine koymaz.

Yapay zeka değerlendirme sonucunu yorumlayabilir mi?

Hayır. ASHA, yapay zekanın test sonucunu yorumlamada, bakımı kişiye uyarlamada ve terapistin kararının yerine geçmede güvenilir olmadığını vurgular. Test puanı, konuşma örneği ve gözlem birlikte okunur; bu yorum ve tanıya ilişkin karar ilgili hekim ve terapiste aittir.

Yapay zekanın verdiği kaynaklara güvenebilir miyim?

Doğrulamadan güvenmeyin. ASHA, yapay zeka araçlarının araştırma özetlerinde hatalı sonuç çıkarabildiğini ve gerçek olmayan kaynak üretebildiğini yazar. Her kaynağın var olduğunu, doğru künyeyle verildiğini ve gerçekten aktarılan şeyi söylediğini kendiniz açıp kontrol edin; hakemli yayınları tercih edin.

Velilere yapay zeka kullandığımı söylemeli miyim?

ASHA, yapay zeka kullanmadan önce ele alınacak dört konudan birini bilgilendirilmiş onay olarak sayar ve dağıttığınız içerikte yapay zeka kullanımını belirtmenizi önerir. Danışan verisi işleniyorsa KVKK kapsamında aydınlatma ve gerekiyorsa açık rıza konusu ayrıca değerlendirilmelidir. Kesin hukuki yanıt için bir uzmana danışın.