Dil ve Konuşma Terapisti Nasıl Seçilir? 10 Soru

Dil ve konuşma terapisti nasıl seçilir sorusunun ilk yanıtı unvandır. Türkiye’de bu meslek kanunda tanımlıdır: lisans eğitimi ya da başka bir lisans üzerine yüksek lisans veya doktora gerekir. Sonra çocuğunuzun yaşıyla çalışma deneyimini, değerlendirmenin nasıl yapılacağını, yazılı hedefleri ve ev programını sorun. Aşağıdaki 10 soru bu sırayı izler.

Terapistin unvanı nasıl doğrulanır?

Dil ve konuşma terapisti, 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’un ek 13. maddesinde sağlık meslek mensubu olarak tanımlanır. Maddeye göre bu kişi, dil ve konuşma terapisi alanında lisans eğitimi veren bir fakülte ya da yüksekokuldan mezun olmuştur. Başka bir lisans üzerine bu alanda yüksek lisans veya doktora yapmış kişiler de aynı tanıma girer.

Aynı madde terapistin işini iki parçada tarif eder: ses, konuşma ve dil bozukluklarının önlenmesi için çalışmak ve ilgili uzman tabibin teşhis koyduğu bozuklukların rehabilitasyonunu sağlamak. Çocuğunuzun işitmesi test edilmediyse ya da ona henüz hekim bakmadıysa terapistin bunları istemesi iyi bir işarettir.

Dil ve Konuşma Terapistleri Derneği (DKTD) aynı tanımı sitesinde yayımlıyor. Dernek, unvanı diploması olmadan kullanan kişiler için bir bildirim yolu da sunuyor. Diplomayı ya da mezuniyet belgesini görmek istemek aşırı bir talep sayılmaz.

Terapiste hangi 10 soruyu sormalısınız?

Sorular, ilk görüşmeden önce telefonda ya da randevuda sorulabilir. Her birinin yanında neden sorulduğu yazılı.

Unvanınız ve eğitiminiz nedir? Hangi bölümden mezun olduğunu ve nerede çalıştığını açıkça söylemeli. Kanundaki tanım bu sorunun ölçütüdür.
Çocuğumun yaşında ve sorununda çalıştınız mı? Dil gecikmesi, artikülasyon, kekemelik ve ses farklı yaklaşımlar ister.
Değerlendirmeyi nasıl yapacaksınız? ASHA, değerlendirmenin doğum ve gelişim öyküsünü, orta kulak enfeksiyonu geçmişini, aile öyküsünü ve işitme taramasını içermesini ister. Anlama ve ifade edici sözcüklere de bakılır. NHS ilk randevuda ailenin kaygılarının sorulduğunu yazıyor. Yalnızca standart test yeterli kabul edilmez.
Hedefler yazılı ve ölçülebilir mi? ASHA’ya göre hedefleri aile ile terapist birlikte seçer. “Bir ay sonra ne değişmiş olacak?” sorusunun somut bir yanıtı olmalı.
Seansta ben ne yapacağım? Ebeveynin uyguladığı dil müdahalelerini inceleyen bir meta-analiz (Roberts ve Kaiser, 2011) 18-60 aylık çocuklarda alıcı ve ifade edici dil üzerinde olumlu etki buldu. Terapistin sizi sürece katmasını bekleyin.
Ev programını nasıl vereceksiniz? Günde kaç dakika, hangi etkinlik, hangi sözcükler? Genel bir “bol konuşun” önerisi program sayılmaz.
İlerlemeyi nasıl izleyeceksiniz? ASHA, geç konuşan çocuklarda ilerlemenin düzenli aralıklarla yeniden değerlendirilmesini önerir. Terapistin kendi izleme takvimini söylemesi gerekir.
Ne zaman başka bir uzmana yönlendirirsiniz? İşitme şüphesi, gerileme ya da yutma sorunu varsa önce hekim gerekir. Terapistin bu eşikleri bilmesi ve sizi geciktirmeden yönlendirmesi beklenir.
Evde iki dil konuşuyoruz; ne yapacaksınız? ASHA, iki dilli çocukta değerlendirmenin tüm dillerde yapılmasını ister. Tek dile geçmeyi önermek de gerekmez, çünkü iki dillilik gecikmeye neden olmaz.
Ücret, seans süresi, iptal ve paket koşulları yazılı mı? İlk görüşmenin ve raporun ayrı ücrete bağlı olup olmadığını öğrenin.

Hangi yanıtlar sizi uyarmalı?

Bazı yanıtlar terapistin sürece hazırlıksız ya da fazla iddialı yaklaştığını gösterir. Tablonun ilk sütunu sorduğunuz konuyu, ikincisi beklediğiniz yanıtı, üçüncüsü çekinmeniz gereken yanıtı gösteriyor.

Konu	Beklenen yanıt	Çekinilecek yanıt
Süre ve sonuç	Süreç çocuğun ihtiyacına bağlıdır, ilk değerlendirmeden sonra plan çıkar	“Şu kadar seansta kesin düzelir” gibi söz
Değerlendirme	Öykü, işitme bilgisi, anlama ve ifade birlikte bakılır	Değerlendirme yapmadan hemen seans planı
İki dillilik	Tüm dillerde değerlendirme; ev dili korunur	“Evde yalnız Türkçe konuşun” önerisi
Ebeveyn rolü	Somut ev çalışması ve geri bildirim	Aileyi sürecin dışında tutan, ev önerisi vermeyen yaklaşım
Sevk	İşitme, çocuk doktoru ya da başka uzman gerektiğinde yönlendirme	Hekim değerlendirmesinin hiç gündeme gelmemesi
Unvan	Diploma ve çalışma yeri açık	Unvanın belirsiz bırakılması

Tablodaki “Evde yalnız Türkçe konuşun” satırının dayanağı ASHA’dır: kuruluş, dil gecikmesi gösteren çok dilli çocuklara tek dilliliği önermenin gerekli ya da yararlı olmadığını belirtiyor. Ayrıntısı için İki Dilli Çocuk Geç mi Konuşur? yazısına bakın.

İlk görüşmede neler olmalı?

NHS’in bir çocuk dil ve konuşma servisi sayfasına göre ilk randevuda ekip aileye endişelerini sorar, çocuğun iletişim becerilerini değerlendirir ve iletişimi desteklemek için öneride bulunur. Sonraki adımlar çocuk ve aileyle anlaşarak belirlenir. Aynı sayfa, en büyük ilerlemeyi çevresindekilerden iyi destek alan çocukların yaptığını belirtiyor.

Bu bilgi bir İngiliz sağlık kurumuna aittir; Türkiye’deki her kurum aynı sırayı izlemeyebilir. Ancak soruların niteliği aynıdır. Görüşmenin sonunda şunları yazılı ya da en azından sözlü olarak almış olmalısınız:

Çocuğunuzun hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduğu
İlk dönem için hedefler ve seans sıklığı
Evde yapılacak somut çalışma
Başka bir uzmana gerek olup olmadığı

Yaş beklentileri için Çocuk Kaç Yaşında Konuşur? yazısındaki tablolara bakabilirsiniz. 2 ve 3 yaş için ayrı rehberler var: 2 yaşında çocuk konuşmuyor ve 3 yaşında çocuk konuşmuyor.

Ücret konusunda ne sorulmalı?

Seans başına rakam kurumdan kuruma değişir ve sık güncellenir. Güncel aralıklar ile ücreti belirleyen etkenler seans ücretleri yazısında ayrıca anlatılıyor; burada rakam tekrarlamıyoruz. Terapiste yalnızca ücreti değil, değerlendirmenin ayrı mı sayıldığını, paket indirimini ve iptal koşulunu da sorun.

Devlet hastanelerinde ve RAM yoluyla destek eğitimde süreç farklıdır. Raporun nasıl alındığını Dil ve Konuşma Terapisi Raporu Nasıl Alınır? yazısında topladık.

Terapistleri nerede inceleyebilirsiniz?

Diltigo terapistlerini terapistler sayfasında görebilirsiniz. Çocuğunuzun yaşını ve ihtiyacını yazıp size uygun bir terapist önerisi istemek için Terapistimi Bul formunu doldurabilirsiniz. Hangi kurumu seçerseniz seçin, yukarıdaki 10 soruyu aynı şekilde sorabilirsiniz.

Ne zaman bir uzmana başvurmalısınız?

Önce, beklemeden çocuk doktoruna başvurun:

Daha önce söylediği sözcükleri söylememeye başladıysa ya da başka bir beceriyi kaybettiyse (her yaşta)
Seslenince tutarsız tepki veriyorsa ya da işitmesinden kuşkulanıyorsanız; önce işitme testi yapılmalıdır
Yemek yerken öksürme, boğulma ya da nöbet eşlik ediyorsa

Dil ve konuşma terapistine başvurun:

24. ayda 50’den az sözcük söylüyor ya da iki sözcüğü birleştirmiyorsa
Çok sözcük söylüyor ama çevresi onu anlayamıyorsa
Kekemelik 3-6 ay içinde geçmiyorsa

Terapist seçmek için değerlendirmeyi geciktirmeyin. Önce bir değerlendirme randevusu alın; seçimi sonraki adımlarda da gözden geçirebilirsiniz.

Terapist ev çalışması verdiğinde Diltigo ne işe yarar?

Diltigo terapistin yerini almaz. Terapistiniz ev çalışması verdiyse bunu Diltigo uygulamasında yapabilirsiniz; veli hesabı ücretsizdir ve App Store ya da Google Play üzerinden ulaşılır. Uygulama değerlendirmenin ve günlük etkileşimin yerine geçmez. Ayrıntılar için veli uygulaması sayfasına bakın. Tüm veli rehberleri Veliler İçin bölümünde.

Sıkça Sorulan Sorular

Dil ve konuşma terapisti ile konuşma terapisti aynı mı?

Kanundaki sağlık meslek unvanı “dil ve konuşma terapisti”dir ve lisans ya da lisans üstü eğitimle tanımlanır. Günlük dilde “konuşma terapisti” de denir. Unvan konusunda tereddüt ederseniz diplomayı ve mezun olduğu bölümü sorun; DKTD de bildirim yolu sunuyor.

İlk görüşmede ne getirmeliyim?

Varsa işitme testi sonucunu, çocuk doktorunun notlarını ve daha önceki değerlendirme raporlarını getirin. ASHA doğum öyküsü, orta kulak enfeksiyonu geçmişi ve aile öyküsünü sorulacak bilgiler arasında sayıyor. Çocuğun evde konuşurken kısa bir videosu da terapiste fikir verebilir.

Terapist değiştirmek ilerlemeyi bozar mı?

Böyle bir kural yazan bir kaynak bulamadık. Mevcut terapistle hedeflerin ve ilerlemenin nasıl izlendiğini konuşun. Yanıtlar yetersizse başka bir terapistten ikinci görüş alabilirsiniz; önceki raporları ve ev programını yeni terapiste verin.

Çevrim içi seans için de aynı sorular geçerli mi?

Evet. Unvan, değerlendirme, yazılı hedef, ev programı ve ilerleme izleme biçimden bağımsız sorulardır. Çevrim içi seansın çocuğunuzun yaşına ve ihtiyacına uygun olup olmadığını terapist söyler. Ek olarak seansta ekranın başında kimin oturacağını ve ev çalışmasının size nasıl iletileceğini de baştan konuşun.

Terapist kesin süre söyleyebilir mi?

Süreci önceden kimse kesin bilemez, çünkü süre çocuğun ihtiyacına ve değerlendirme sonucuna bağlıdır. Terapist ilk değerlendirmeden sonra bir plan ve izleme takvimi sunabilir. Belirli bir seans sayısında kesin sonuç vaat eden yanıtlara dikkatli yaklaşın.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için çocuk doktoruna ya da bir dil ve konuşma terapistine başvurun. Kurum uygulamaları ve ücretler zamanla değişir; güncel koşulları kurumdan öğrenin.

Kaynaklar

T.C. Mevzuat. 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (ek madde 13, bent d) — https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.1219.pdf
Dil ve Konuşma Terapistleri Derneği (DKTD). Sahte Dil ve Konuşma Terapisti Bildirimi — https://www.dktd.org/tr/sahte-dil-ve-konusma-terapisti-bildirimi-a
ASHA. Late Language Emergence (Practice Portal) — https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/late-language-emergence/
North Tees and Hartlepool NHS Foundation Trust. What will happen at your child’s appointment — https://www.nth.nhs.uk/services/salt/children-speech-language/your-appointment/
Roberts MY, Kaiser AP. The Effectiveness of Parent-Implemented Language Interventions: A Meta-Analysis. Am J Speech Lang Pathol, 2011;20(3):180-199 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21478280/
T.C. Millî Eğitim Bakanlığı ORGM. Dil ve Konuşma Bozukluğu Olan Bireyler İçin Destek Eğitim Programı — https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_03/13111054_21130021_dil_ve_konusma.pdf